Κάθε άνθρωπος που νιώθει καλά μπορεί να είναι ένας άρρωστος που παραμελεί τον εαυτό του.

Jules Romains

Γάλλος συγγραφέας και ποιητής (1885-1975)

Αρτηριακή πίεση (ΑΠ) είναι η πίεση την οποία ασκεί το αίμα στο τοίχωμα των αρτηριών καθώς κυκλοφορεί εντός αυτών. Όπως είναι γνωστό, η καρδιά λειτουργεί σαν αντλία. Όταν συστέλλεται προωθεί το αίμα στις αρτηρίες και όταν διαστέλλεται δέχεται το αίμα από τις φλέβες.

Φανταστείτε ένα αρδευτικό σύστημα, σε ένα πορτοκαλεώνα, που αποτελείται από μια αντλία και ένα σύστημα σωλήνων που μεταφέρουν το νερό στα δέντρα για πότισμα. Η πίεση που ασκείται στο σύστημα σωλήνων εξαρτάται από την παροχή νερού που εξασφαλίζει η αντλία και από την αντίσταση που προβάλει στην ροή του νερού το τοίχωμα των σωλήνων. Η αντίσταση αυτή που προβάλει το τοίχωμα των σωλήνων είναι τόσο μεγαλύτερη όσο μικρότερη είναι η διάμετρος των σωλήνων, δηλ όσο στενότεροι είναι οι σωλήνες και όσο μικρότερη είναι η ελαστικότητα τους. Με άλλα λόγια, οι ατσάλινοι σωλήνες προβάλουν μεγαλύτερη αντίσταση από ότι οι λαστιχένιοι σωλήνες.

Στην κυκλοφορία τώρα του αίματος μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό, η καρδιά έχει την θέση της αντλίας και οι αρτηρίες τη θέση των σωλήνων άρδευσης. Κάθε φορά που η καρδιά συστέλλεται προωθεί το αίμα στις αρτηρίες. Η πίεση που ασκείται από το αίμα στο τοίχωμα των αρτηριών κατά την διάρκεια της συστολής της καρδιάς λέγεται συστολική πίεση ή κοινώς μεγάλη πίεση. Η πίεση που ασκείται στο τοίχωμα των αρτηριών κατά την φάση της διαστολής, δηλ. όταν το αίμα μέσω των φλεβών επιστρέφει στην καρδιά την ώρα που αυτή χαλαρώνει μεταξύ δύο παλμών, λέγεται διαστολική πίεση ή κοινώς μικρή πίεση και ουσιαστικά οφείλεται στην ελαστικότητα που έχει το τοίχωμα των αρτηριών. Ο κύκλος αυτός επαναλαμβάνεται 60-80 φορές ανά λεπτό. 

Τι είναι αρτηριακή υπέρταση και ποια είναι η φυσιολογική ΑΠ;

Αρτηριακή υπέρταση(ΑΥ) είναι η αύξηση της ΑΠ σε επίπεδα που συνεπάγονται αύξηση του κινδύνου νόσησης και θανάτου από καρδιαγγειακά νοσήματα. Όσο ψηλότερη είναι η συστολική και / ή η διαστολική πίεση τόσο αυξάνει και ο κίνδυνος. 

Οι διεθνείς οδηγίες αναφέρουν ότι η αρίστη ΑΠ για τους περισσότερους ενήλικες είναι κάτω από 120/80 mmHg αλλά θεραπευτική αγωγή συνιστάται όταν η πίεση μετριέται σταθερά πάνω από 140/90 mmHg σε περισσότερες από μια μετρήσεις. Εν τούτοις, για ασθενείς που πάσχουν από ΣΔ ή Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, η φαρμακευτική αγωγή πρέπει να αρχίζει νωρίτερα δηλ. όταν η πίεση μετριέται πάνω από 130/80 mmHg σε περισσότερες από μια μετρήσεις. Τα συγκεκριμένα αυτά όρια που αναφέραμε προηγούμενα για την ΑΠ έχουν τεθεί γιατί έχει αποδειχθεί ότι η ελάττωση της ΑΠ πάνω από τα όρια αυτά εξασφαλίζει προστασία. 

Τι είναι μεμονωμένη συστολική υπέρταση;

Η αρτηριακή πίεση εξαρτάται από τη δύναμη με την οποία η καρδιά ωθεί το αίμα και από την αντίσταση που προβάλλουν σ' αυτή την προώθηση οι μικρές αρτηρίες. Στους νέους υπερτασικούς είναι συνήθως ισχυρότερη η δύναμη ώθησης του αίματος από την καρδιά, ενώ στους μεγαλύτερους είναι αυξημένη η αντίσταση των αρτηριών στη ροή του αίματος. Στους ηλικιωμένους υπάρχει συχνά αυξημένη συστολική πίεση με φυσιολογική ή χαμηλή τη διαστολική. Η υπέρταση αυτή, που λέγεται «μεμονωμένη συστολική υπέρταση», είναι εξίσου επικίνδυνη ή και περισσότερο επικίνδυνη από τη διαστολική υπέρταση ή τη συστολική και διαστολική υπέρταση και οφείλεται στην σκλήρυνση των τοιχωμάτων των μεγάλων αρτηριών

Πόσο συχνή είναι η υπέρταση;

Η συχνότητα της υπέρτασης στην Ελλάδα δεν διαφέρει από τις άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Ένας στους τέσσερις ενήλικες είναι υπερτασικοί. Το ποσοστό των υπερτασικών αυξάνει με την ηλικία. Σε άτομα άνω των 65 ετών η υπέρταση είναι συχνότερη (σχεδόν ένας στους δύο) ενώ στα παιδιά είναι σπάνια (περίπου 1-2%). Δυστυχώς, κυρίως λόγω της αυξανόμενης παχυσαρκίας, η συχνότητά της φαίνεται ότι αυξάνεται τα τελευταία χρόνια. Το ποσοστό των γυναικών με υπέρταση είναι μικρότερο από αυτό των ανδρών πριν την εμμηνόπαυση, αλλά μετά από αυτήν το ποσοστό των υπερτασικών γυναικών σχεδόν εξισώνεται με αυτό των ανδρών. Υπολογίζεται ότι στην χώρα μας τα υπερτασικά άτομα πλησιάζουν τα 2 εκατομμύρια. 

Πού οφείλεται η υπέρταση;

Στη μεγάλη πλειονότητά τους (95%) οι υπερτασικοί εμφανίζουν τη λεγόμενη «Ιδιοπαθή υπέρταση». Ιδιοπαθής σημαίνει στην ιατρική <χωρίς προφανή αιτία». Πρόκειται ουσιαστικά για υπέρταση άγνωστης αιτίας που έχει σχέση κυρίως με την κληρονομικότητα (γονίδια) καθώς και με άλλους παράγοντες, όπως είναι η παχυσαρκία, η μακροχρόνια πρόσληψη αυξημένης ποσότητας αλατιού, η καθιστική ζωή, κλπ. Συνήθως εμφανίζεται μετά την ηλικία των 30 ετών, αλλά μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και σε παιδιά. Σε άτομα με υπερτασικούς και τους δύο γονείς η πιθανότητα εμφάνισης υπέρτασης ξεπερνά το 70%. Σε άτομα με ένα γονιό υπερτασικό η πιθανότητα είναι περίπου 30% και σε όσους δεν έχουν υπερτασικούς γονείς περίπου 15%.

Υπάρχει όμως και ένα μικρό ποσοστό ατόμων που δεν υπερβαίνει το 5%-8% των υπερτασικών για τους οποίους υπάρχει συγκεκριμένη παθολογία (βρίσκεται δηλ. αιτία) υπεύθυνη για την υπέρταση. Στις περιπτώσεις αυτές ομιλούμε για την Δευτεροπαθή υπέρταση. Συχνότερα αίτια δευτεροπαθούς υπέρτασης είναι η χρόνια νεφροπάθεια, η άπνοια κατά τον ύπνο και η στένωση των νεφρικών αρτηριών. Άλλα σπάνια αίτια είναι ο πρωτοπαθής αλδοστερονισμός, το φαιοχρωμοκύττωμα, το σύνδρομο Cushing, η στένωση του ισθμού της αορτής, κ.α. Σε αυτές τις λίγες περιπτώσεις η αντιμετώπιση της αιτίας οδηγεί και στην θεραπεία της υπέρτασης. Βεβαίως και στις περιπτώσεις που η αιτία της υπέρτασης δεν είναι γνωστή (Ιδιοπαθής υπέρταση), είμαστε υποχρεωμένοι με την χρήση φαρμακευτικής αγωγής να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την αυξημένη ΑΠ, για να μειώσουμε τον κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών επιπλοκών λόγω υπέρτασης. Έλεγχος με ειδικές εξετάσεις για τη διάγνωση της αιτίας της υπέρτασης χρειάζεται μόνο σε λίγες περιπτώσεις που επιλέγει ο γιατρός με βάση συγκεκριμένα κριτήρια, η περιγραφή των οποίων ξεφεύγει από τον σκοπό του παρόντος κειμένου. 

Ποιοί κινδυνεύουν περισσότερο από την υπέρταση (ΑΥ);

1 στους 4 ενήλικες στην χώρα μας υπολογίζεται ότι έχει υψηλή αρτηριακή πίεση. Ωστόσο μερικοί κινδυνεύουν περισσότερο από τους άλλους και γι αυτό θα πρέπει να ελέγχουν ποιο συχνά την πίεσή τους. Καταστάσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο που συνεπάγεται η ΑΥ είναι.

  • Βεβαρυμμένο κληρονομικό ιστορικό, (στενοί συγγενείς με ΑΥ)

  • Άνδρες ηλικίας άνω των 45 ετών.

  • Γυναίκες ηλικίας άνω των 55 ετών.

  • Γυναίκες που λαμβάνουν αντισυλληπτικά

  • Άτομα με καθιστική ζωή.

  • Καπνιστές

  • Παχύσαρκοι

  • Διαβητικοί (50% των διαβητικών είναι υπερτασικοί)

  • Άτομα με αυξημένη χοληστερίνη

  • Άτομα που κάνουν κατάχρηση στο αλάτι

  • Άτομα αγχώδη και νευρωσικά

Κάποιους από του παράγοντες αυτούς δεν μπορείτε να τους αλλάξετε όπως πχ το κληρονομικό και οικογενειακό ιστορικό, την ηλικία ή το φύλο. Κάποιους άλλους όμως μπορείτε κάλλιστα να τους ελέγξετε όπως το κάπνισμα, την σωματική άσκηση, την παχυσαρκία, την διατροφή ακόμη και το άγχος αν και το τελευταίο είναι εύκολο να το λέμε άλλα δύσκολο να το κάνουμε. Παρ’ όλα αυτά, για όλα αξίζει να προσπαθήσουμε.  

Ποια είναι τα συμπτώματα της υπέρτασης

Παρά τη διαδεδομένη αντίληψη ότι μπορεί κανείς να καταλάβει πότε έχει ανέβει η πίεσή του, η αλήθεια είναι ότι η υπέρταση συνήθως δεν προκαλεί ενοχλήματα και γι αυτό άλλωστε αποκαλείται «σιωπηλός δολοφόνος». Παρ όλα αυτά υπάρχουν πολλοί άνθρωποι οι οποίοι πιστεύουν ότι η πίεση τούς προειδοποιεί με πονοκέφαλο ή ζάλη και γι αυτό τότε (όταν δηλ. αισθάνονται πονοκέφαλο ή ζάλη) μετρούν την πίεσή τους και την βρίσκουν όντως αυξημένη. Η απάντηση είναι ότι δεν είναι η αύξηση της πίεσης που τους προκαλεί τα ενοχλήματα αυτά, αλλά η ανησυχία τους μην πάθουν «εγκεφαλικό» που τους αυξάνει την πίεση γιατί έχουν συνδέσει στο μυαλό τους την υπέρταση με την απειλή ενός επικείμενου αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου. Όπως έλεγε και ο Γάλλος θεατρικός συγγραφέας Sacha Guitry (1885-1957), «αρρωσταίνει κανείς όταν του πουν ότι είναι άρρωστος». Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίον ο πονοκέφαλος έχει τον χαρακτήρα δυσάρεστου αισθήματος πίεσης σε όλο το κεφάλι, σαν κράνος που σφίγγει από παντού, δηλαδή έχει τον χαρακτήρα του πονοκέφαλου που εμφανίζεται σε καταστάσεις stress. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι μισοί περίπου από τους υπερτασικούς διαπιστώνουν για πρώτη φορά ότι η πίεση τους είναι αυξημένη σε τυχαία μέτρηση και όχι γιατί κατέφυγαν στον γιατρό συνεπεία των ενοχλημάτων τους. H μόνη ίσως περίπτωση που μπορεί να προκληθεί πονοκέφαλος από την υπέρταση είναι όταν ανέβει η διαστολική πάνω από 120 mmHg ή στις περιπτώσεις υπερτασικής εγκεφαλοπάθειας, οπότε και πάλη η διαστολική είναι πολύ αυξημένη. Αφού λοιπόν η πίεση συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, γίνεται φανερό ότι ο μοναδικός τρόπος για να διαπιστωθεί αν κάποιος είναι υπερτασικός οπότε χρειάζεται μόνιμη φαρμακευτική αγωγή, είναι η μέτρηση της ΑΠ. Για να αξιολογήσει όμως κανείς τα αποτελέσματα μιας τέτοιας μέτρησης πρέπει να γνωρίζει ότι η ΑΠ, τόσο στα υπερτασικά όσο και στα μη υπερτασικά άτομα, μεταβάλλεται διαρκώς επειδή επηρεάζεται από την ώρα του 24ώρου αλλά και από την σωματική δραστηριότητα του ατόμου και την συναισθηματική κατάσταση του.

Έτσι κατά την διάρκεια του ύπνου η ΑΠ μειώνεται κατά 10%-20% περίπου ενώ κατά το πρωινό ξύπνημα ανεβαίνει απότομα. Επίσης απότομα ανεβαίνει η ΑΠ σε συνθήκες μεγάλης σωματικής προσπάθειας (π.χ. όταν σηκώνει κάποιος μεγάλο σωματικό βάρος ) ή σε καταστάσεις μεγάλης συναισθηματικής φόρτισης (ανησυχία, άγχος, φόβος, θυμός κλπ). Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις η ΑΠ μπορεί να υπερβεί τα 200 mmHg ακόμη και σε άτομα που δεν είναι υπερτασικά. Η αύξηση αυτή της ΑΠ είναι τελείως παροδική και δεν χρειάζεται αντιμετώπιση αφού δεν αυξάνει άμεσα τον κίνδυνο για εγκεφαλικό επεισόδιο ή έμφραγμα. 

Πώς γίνεται η διάγνωση της υπέρτασης;

Η πίεση δεν είναι τόσο σταθερή όπως η χοληστερίνη ή το βάρος του σώματος, αλλά μπορεί να αλλάζει γρήγορα, παρουσιάζουσα σημαντικές διακυμάνσεις από μέτρηση σε μέτρηση. Οι διακυμάνσεις αυτές σχετίζονται κυρίως με συγκινησιακές επιδράσεις, αλλά και με τη σωματική και, σε μικρότερο βαθμό την πνευματική δραστηριότητα. Ειδικά στην πρώτη επίσκεψη στο γιατρό, η πίεση μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη από την πραγματική. Επιπλέον, σε μία επίσκεψη, η πίεση συνήθως είναι μεγαλύτερη στην πρώτη μέτρηση απ' όσο σε επόμενες μετρήσεις. Είναι συχνό φαινόμενο η πίεση να είναι αυξημένη στην πρώτη ή τη δεύτερη επίσκεψη στο ιατρείο, αλλά σε επόμενες επισκέψεις να υποχωρεί στα φυσιολογικά επίπεδα χωρίς καμιά θεραπεία. Γι' αυτό, η διάγνωση της υπέρτασης και ακόμα περισσότερο η έναρξη αντιυπερτασικής φαρμακευτικής θεραπείας, δεν πρέπει να γίνονται με βάση περιστασιακές μετρήσεις της πίεσης. Ακόμα και σε άτομα με μεγάλη αύξηση της αρτηριακής πίεσης (πάνω από 180/110 mmHg), αν δεν υπάρχει επείγουσα κατάσταση λόγω της ύπαρξης συγκεκριμένου καρδιαγγειακού προβλήματος, ο γιατρός συνήθως αφήνει ένα περιθώριο μερικών ημερών για να επιβεβαιώσει το ύψος της πίεσης και να αξιολογήσει με εξετάσεις τη γενική κατάσταση του αρρώστου. Όσο πιο κοντά στο διαγνωστικό όριο των 140/90 mmHg βρίσκεται η πίεση, τόσο μεγαλύτερο διάστημα παρακολούθησης χρειάζεται για να τεθεί με βεβαιότητα η διάγνωση. Έχει διαπιστωθεί ότι όταν εφαρμόζονται σωστές μετρήσεις της πίεσης, κάποια από τα άτομα που έχουν χαρακτηριστεί ως υπερτασικά και υποβάλλονται σε θεραπεία αποδεικνύεται ότι δεν έχουν υπέρταση και δε χρειάζονται θεραπεία.

Τι είναι υπέρταση της «άσπρης μπλούζας» και τι «συγκεκαλυμμένη» υπέρταση;

Συχνά και η απλή επίσκεψη του ατόμου στο ιατρείο προκαλεί αύξηση της ΑΠ. Συνήθως η αύξηση αυτή είναι μικρή αλλά μπορεί κάποτε να είναι και μεγάλη. Τις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί μετά επανειλημμένες επισκέψεις στον γιατρό αλλά μερικές φορές μπορεί να επιμένει παρά τις συχνές επισκέψεις στο ιατρείο, την ώρα που οι μετρήσεις της πίεσης στο σπίτι ή με 24ωρη καταγραφή με αυτόματη φορητή συσκευή είναι φυσιολογικές. Η συσκευή αυτή είναι ένα φορητό ηλεκτρονικό πιεσόμετρο που μετράει αυτόματα την πίεση κάθε 15-30 λεπτά επί 24 ώρες και έτσι μας δίνει πληροφορίες για την μέση τιμή της πίεσης κατά την διάρκεια του 24ωρου, κατά την διάρκεια της ημέρας, της νύχτας, του πρωινού κ.λπ. Επιπρόσθετα μπορεί να εντοπίσει εκείνους τους ασθενείς που κατά την διάρκεια της νύχτας δεν παρουσιάζουν μείωση της ΑΠ που είναι το φυσιολογικό. Αυτό έχει μεγάλη σημασία γιατί αυτοί οι ασθενείς έχουν χειρότερη πρόγνωση και πρέπει να αντιμετωπίζονται κατάλληλα. Η συσκευή αυτή της 24ωρης καταγραφής είναι λίγο μεγαλύτερη από πακέτο τσιγάρων, τοποθετείται στη ζώνη ή κρεμιέται στον ώμο και φέρει περιχειρίδα που τυλίγεται στο βραχίονα.

Η εφαρμογή της τεχνικής αυτής παρέχει τη δυνατότητα πολλαπλών μετρήσεων της πίεσης μακριά από το «στρεσογόνο» περιβάλλον του ιατρείου. Έτσι αποκτάται πλήρης εικόνα της πίεσης στις συνηθισμένες συνθήκες μιας εργάσιμης μέρας, κατά τη διάρκεια της εργασίας, στο σπίτι και τον ύπνο. Αυτή η υπέρταση που παρατηρείται μόνο στο ιατρείο είναι γνωστή σαν «Υπέρταση της άσπρης μπλούζας». Η υπέρταση φυσικά αυτή δεν οφείλεται στην μπλούζα του γιατρού ή στο λευκό της χρώμα. (Σε μια τέτοια περίπτωση θα έπρεπε η πίεση να αναβαίνει και στη θέα του χασάπη ή του κουρέα της γειτονιάς). Η υπέρταση δεν οφείλεται καν στο γιατρό αν και η παρουσία του προκαλεί μεγαλύτερη αύξηση της πίεσης από ότι η παρουσία της αδελφής που και αυτή φοράει ασπρη μπλούζα. Η υπέρταση αυτή θεωρείται ότι έχει σχέση γενικά με το περιβάλλον του ιατρείου και την όλη διαδικασία της μέτρησης. Γι αυτό τον λόγο πιο σωστός όρος είναι ο όροι «Υπέρταση του ιατρείου». Η «Υπέρταση του Ιατρείου» εμφανίζεται σε ποσοστό 15% του γενικού πληθυσμού. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο γιατρός αξιολογεί προσεκτικά την όλη κατάσταση και μπορεί να συστήσει φαρμακευτική αγωγή ή αλλαγή της ήδη λαμβανομένης για την υπέρταση ή απλά να συστήσει υγιεινότερο τρόπο ζωής και συστηματική παρακολούθηση της ΑΠ λόγω του ενδεχομένου εμφάνισης αρτηριακής υπέρτασης στο μέλλον.

Στην περίπτωση της «συγκεκαλυμμένης υπέρτασης» συμβαίνει το αντίθετο. Η πίεση στο ιατρείο εμφανίζεται φυσιολογική(<140/90 mmHg) ενώ κατά την 24ωρη καταγραφή ή τις μετρήσεις στο σπίτι οι τιμές της ΑΠ είναι υψηλές Οι περιπτώσεις αυτές είναι πιο σπάνιες αλλά ο κίνδυνος εμφάνισης καρδιαγγειακών συμβαμάτων είναι περίπου ο ίδιος με αυτόν της αρρύθμιστης ΑΠ και γι αυτό χρειάζονται προσεκτική αξιολόγηση από τον γιατρό για την επιλογή της καταλληλότερης αντιμετώπισης.

Γιατί είναι επικίνδυνη η αρτηριακή υπέρταση;

Η μακροχρόνια αυξημένη πίεση προκαλεί αρτηριοσκλήρυνση των αγγείων με αποτέλεσμα την στένωση ή απόφραξη των αρτηριών που οδηγεί σε μειωμένη αιμάτωση σημαντικών ζωτικών οργάνων. Έτσι μπορεί να οδηγήσει σε ισχαιμία της καρδιάς (στεφανιαία νόσο, στηθάγχη ή έμφραγμα), σε ισχαιμία του εγκεφάλου (εγκεφαλικό επεισόδιο), σε νεφρική βλάβη (νεφρική ανεπάρκεια), βλάβη στα μάτια (ακόμη και τύφλωση) ή σε σοβαρά προβλήματα των αγγείων των άκρων (γάγγραινα, ακρωτηριασμό, αορτικό ανεύρυσμα).

Η αυξημένη πίεση αναγκάζει την καρδιά να δουλέψει πιο έντονα για να προωθεί το αίμα σε όλα τα όργανα του σώματος. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πάχυνση των τοιχωμάτων της καρδιάς (υπερτροφία) και σταδιακά όσο η ΑΠ παραμένει υψηλή μπορεί να προκαλέσει καρδιακή ανεπάρκεια (μια κατάσταση που η καρδιά δυσκολεύεται να στείλει την απαιτούμενη ποσότητα αίματος στα όργανα του σώματος.).Επίσης η υπέρταση αυξάνει την πιθανότητα αιφνιδίου θανάτου.

Βέβαια δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς, ότι όλα αυτά τα προβλήματα που προκαλεί η υπέρταση, γίνονται πολύ εντονότερα και εμφανίζονται πολύ νωρίτερα στα άτομα εκείνα που εκτός από την υπέρταση έχουν και άλλους παράγοντες κινδύνου όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, το κάπνισμα, η αυξημένη χοληστερίνη, η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή και η έλλειψη σωματικής άσκησης.

Πρέπει να γνωρίζετε ότι μειώνοντας την ΑΠ στα φυσιολογικά όρια που σας έχει καθορίσει ο γιατρός σας, μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος για τα προβλήματα που αναφέραμε παραπάνω. Και για να γίνω περισσότερο κατανοητός θα σας πω ότι, όπως έχουν δείξει επιστημονικές μελέτες, για κάθε 20 mmHg αύξησης της συστολικής πίεσης ή 10 mmHg αύξησης της διαστολικής, διπλασιάζεται ο κίνδυνος θανάτου από εγκεφαλικό επεισόδιο ή έμφραγμα. Δηλαδή, η συστολική πίεση 150 mmHg συνεπάγεται διπλάσιο κίνδυνο απ' όσο η συστολική πίεση 130 mmHg και η διαστολική πίεση 90 mmHg διπλάσιο κίνδυνο από όσο η διαστολική 80 mmHg. Γι αυτό είναι σημαντικό να αντιμετωπίζεται έγκαιρα και να επιστρέφει στα φυσιολογικά επίπεδα όσο το δυνατόν γρηγορότερα η υψηλή αρτηριακή πίεση, τόσο η συστολική όσο και η διαστολική. 

Θεραπεύεται η αρτηριακή υπέρταση;

Ουσιαστικά, η θεραπεία της υπέρτασης δεν είναι δυνατή. Με άλλα λόγια, ένας υπερτασικός δεν μπορεί «να γίνει καλά», όπως ένας άρρωστος με πνευμονία. Είναι όμως δυνατό η πίεση να ελαττωθεί στα φυσιολογικά επίπεδα, κυρίως με τακτική και συνεχή λήψη αντιυπερτασικών φαρμάκων, καθώς και με αλλαγές στον τρόπο ζωής όπως η μείωση του σωματικού βάρους, του αλατιού στο φαγητό, κ.λπ. Παρ όλα αυτά μόνο ένα μικρό ποσοστό των υπερτασικών καταφέρνει να ρυθμίσει σωστά την πίεσή του. Έτσι από τους 100 υπερτασικούς μόνο οι 50 παίρνουν θεραπεία και από αυτούς το ποσοστό που έχει ρυθμίσει την πίεση του σε φυσιολογικά επίπεδα δεν υπερβαίνει το 25%.

Τα φάρμακα που θα δοθούν από το γιατρό για την μείωση της ΑΠ και το έλεγχο της υπέρτασης δρουν με πολλούς και διαφόρους τρόπους. Κάποια δρουν με το να προκαλούν την αποβολή υγρών και αλατιού, άλλα επιβραδύνουν τους παλμούς της καρδιάς, κάποια άλλα διαστέλλουν τα αγγεία κ.ο.κ. Υπάρχουν χάπια για την υπέρταση που συνδυάζουν δύο ή και τρία διαφορετικά φάρμακα και έτσι επιτυγχάνουν ισχυρότερο αποτέλεσμα αλλά και καλλίτερη συμμόρφωση εκ μέρους του ασθενούς (αφού λαμβάνει ένα αντί για 2 ή 3 χάπια) στην μακροχρόνια θεραπεία της υπέρτασης. Περίπου το 50 % των υπερτασικών χρειάζονται δύο ή και περισσότερα φάρμακα για να μειώσουν της πίεσή τους.

Είναι σημαντικό να παίρνετε καθημερινά τα φάρμακα σας για την υπέρταση. Εάν εμφανισθεί κάποια παρενέργεια μην διακόψετε τα φάρμακα αλλά ενημερώστε τον γιατρό σας . Εάν τα διακόψετε χωρίς την συμβουλή του, η πίεση θα αυξηθεί ξανά. Η θεραπευτική αγωγή διατηρεί την πίεση σας υπό έλεγχο με συνέπεια να προλαμβάνονται οι βλάβες που αυτή μπορεί να προκαλέσει στην καρδιά, τον εγκέφαλο, τους νεφρούς, τους οφθαλμούς και τα αγγεία.   

Σε πόσο χρόνο θα αξιολογήσουμε την αποτελεσματικότητα της θεραπείας;

Η αποτελεσματικότητα της θεραπείας συχνά περιορίζεται από ορισμένες παρανοήσεις που επικρατούν σε σχέση με τα αντιυπερτασικά φάρμακα. Δυστυχώς πολλοί άρρωστοι αλλά και γιατροί ανυπομονούν να δουν την πίεση να ελαττώνεται μόλις αρχίσει η θεραπεία και σπεύδουν να αντικαταστήσουν το αρχικό φάρμακο με κάποιο άλλο χωρίς να περιμένουν όσο χρειάζεται για να διαπιστώσουν το μέγιστο αποτέλεσμά της. Όπως έλεγε και ο Γάλλος μυθιστοριογράφος Honore de Balzac (1799-1850) “το να γνωρίζει κανείς να περιμένει είναι το μυστικό της επιτυχίας.» Έτσι αναπόφευκτη συνέπεια της βιασύνης αλλαγής του αντιυπερτασικού είναι και να μην ρυθμίζεται ικανοποιητικά η πίεση αλλά και να μαζεύονται στο κομοδίνο του αρρώστου όλο και περισσότερα μισογεμάτα κουτιά φαρμάκων. Πρέπει να γνωρίζετε ότι ο ελάχιστος χρόνος που απαιτείται για να αποδειχθεί η πλήρης αποτελεσματικότητα του αντιυπερτασικού φαρμάκου είναι περίπου 3-4 εβδομάδες. Στην περίπτωση που η πίεση εξακολουθεί να είναι αυξημένη πάνω από τα φυσιολογικά όρια μετά πάροδο ενός μηνός θεραπείας, ο γιατρός είναι υποχρεωμένος να επέμβει εκ νέου είτε αυξάνοντας την δόση του συγκεκριμένου φαρμάκου, είτε αντικαθιστώντας το φάρμακο με άλλο αντιυπερτασικό, είτε τέλος προσθέτοντας στο αρχικό ένα δεύτερο φάρμακο. Ομοίως για να αποδειχτεί η αποτελεσματικότητα και του δευτέρου σχήματος θα πρέπει να περάσουν 3-4 εβδομάδες. 

Τι γίνεται αν με την θεραπεία η πίεση πέσει πολύ χαμηλά;

Στόχος της θεραπείας είναι να μειωθεί η συστολική πίεση κάτω από 140mmHg και η διαστολική κάτω από 90mmHg και σε μερικές περιπτώσεις ακόμα πιο χαμηλά (συστολική κάτω από 130mmHg και διαστολική κάτω από 80mmHg σε άτομα διαβητικά ή με βλάβη των νεφρών όπως είπαμε παραπάνω). Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι συχνά η συστολική πίεση θα βρίσκεται στο 120mmHg ή και το 110mmHg. Τέτοιες τιμές πίεσης δε θεωρούνται υπερβολικά χαμηλές, ακόμα και για τους ηλικιωμένους. Υπενθυμίζεται, ότι η ιδανική πίεση είναι κάτω από 120mmHg η συστολική και κάτω από 80mmHg η διαστολική. Άρα τέτοιες τιμές πίεσης δεν αποτελούν λόγο ανησυχίας ή μείωσης της θεραπείας. Αν όμως παρατηρήσετε ότι οι χαμηλές τιμές πίεσης συνοδεύονται από αίσθημα ζάλης ή λιποθυμίας ιδιαίτερα σε όρθια θέση (ορθοστατική υπόταση) πρέπει να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας ο οποίος είναι πιθανό να συστήσει τροποποίηση της θεραπείας.

Τι είναι η υπερτασική κρίση και πώς αντιμετωπίζεται;

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπερτασική κρίση είναι η αιφνίδια αύξηση της ΑΠ σε εξαιρετικά ψηλά επίπεδα που συνήθως δεν παρουσιάζονται τον υπόλοιπο καιρό. Έτσι μια πίεση που φθάνει τα 220 ή 230 ή 240 mmHg θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαν «υπερτασική κρίση» Είναι αλήθεια ότι μια τόσο υψηλή πίεση προκαλεί άγχος και φοβίσει. Φοβίζει για κάτι ανεπανόρθωτο που μπορεί να συμβεί.

Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι είναι το προοίμιο ενός εγκεφαλικού επεισοδίου. Έτσι δημιουργείται άγχος και ανησυχία που μεταδίδονται αστραπιαία στο περιβάλλον του ασθενούς για να φθάσουν συχνά σε κατάσταση πανικού. Αρχίζει μια αγωνιώδης προσπάθεια για ανεύρεση γιατρού η ασθενοφόρου για την μεταφορά του ασθενούς στο τμήμα επειγόντων του εφημερεύοντος νοσοκομείου. Είναι όμως τα πράγματα έτσι; Δικαιολογείται όλη αυτή η ανησυχία; και εν πάσει περιπτώσει τι θα πρέπει να κάνουμε όταν ξαφνικά, σε ένα άτομο που παίρνει ή δεν παίρνει φάρμακα, βρούμε πίεση 230 ή 240 mmHg (δηλ 23 ή 24 ); Πρέπει να γνωρίζετε ότι μια τέτοια απότομη αύξηση της πίεσης μπορεί να συμβεί και σε ανθρώπους που η πίεση τους είναι φυσιολογική δηλ. δεν είναι υπερτασικοί.

Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι λόγοι είναι ψυχολογικοί. Μια συγκίνηση, καταστάσεις που έχουν σχέση με στενοχώριες, ο θυμός κ.λπ. μπορεί να ανεβάσουν την αρτηριακή πίεση ξαφνικά σε τέτοια επίπεδα ώστε να χαρακτηριστεί σαν υπερτασική κρίση. Άλλες φορές πάλι δεν αισθανόμαστε τίποτα και απορούμε γιατί η πίεση ανέβηκε τόσο ψηλά. Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις που η αύξηση της πίεσης έχει άλλα αίτια όπως π.χ. διαιτητικές καταχρήσεις με πολλά οινοπνευματώδη και αλμυρά φαγητά. Αν π.χ. κάποιος όλη την νύχτα τρώει το αλμυρό κεφαλοτύρι που του φέρανε από το χωριό πεσκέσι και για να σβήσει την δίψα του πίνει την λίμνη του Μαραθώνα σε κρασί τότε είναι πολύ φυσικό να ξυπνήσει την επομένη με πίεση 24.

Σε άλλες πάλι περιπτώσεις φταίει ο ίδιος ο υπερτασικός ο οποίος έχει διακόψει τα φάρμακα που έπαιρνε για την πίεση επειδή την έβλεπε να έχει ρυθμιστεί. Όμως το πρόβλημα στην περίπτωση της υπερτασικής κρίσης, όταν δηλ. βλέπουμε το πιεσόμετρο να σκαρφαλώνει στο 22, 23 24 mmHg ή και παραπάνω δεν είναι να ερμηνεύσουμε γιατί συνέβη, πώς συνέβη και τι φταίει. Το κύριο πρόβλημα που απασχολεί τον υπερτασικό και τους οικείους του είναι θεραπεία. Τι πρέπει δηλ να κάνουμε όταν η πίεση ανέβει τόσο ψηλά. Η απάντηση είναι στις περισσότερες περιπτώσεις να μην κάνουμε τίποτα . Και αυτό δεν είναι σχήμα λόγου. Το βασικότερο είναι να απομακρύνουμε τον υπερτασικό από το περιβάλλον και τους οικείους του οι οποίοι με την αγωνία ζωγραφισμένη στο πρόσωπο τους το μόνο που κάνουν είναι να μεταφέρουν το άγχος στον υπερτασικό.

Για το λόγο αυτό όταν ο ασθενής μεταφερθεί στο εξωτερικό ιατρείο ενός νοσοκομείου όπου οι συγγενείς μένουν απ έξω, μετά από λίγη ώρα και με την καθησυχαστική παρέμβαση του γιατρού βλέπει την πίεσή του να επανέρχεται σιγά-σιγά σε χαμηλότερα επίπεδα και χωρίς την χρήση φαρμάκων. Πιθανώς ένα απλό ηρεμιστικό να βοηθήσει στην προκειμένη περίπτωση. Κατ αυτόν τον τρόπο η πίεση επανέρχεται στα φυσιολογικά επίπεδα και η ηρεμία στο οικογενειακό περιβάλλον. Πιθανώς βέβαια να χρειασθεί ο ασθενής και κάποια φαρμακευτική αγωγή ή τροποποίηση της λαμβανομένης αλλά αυτό είναι κάτι που θα το καθορίσει ο γιατρός και μόνο αυτός. Συνήθως οι υπερτασικές κρίσεις είναι τελείως ακίνδυνες και τις περισσότερες φορές φταίμε εμείς οι ίδιοι που διαρκούν περισσότερο.

Επομένως ο όρος «υπερτασική κρίση» είναι λανθασμένος και παραπλανητικός και πανικοβάλλει τα υπερτασικά άτομα και το συγγενικό περιβάλλον επειδή υποδηλώνει την ανάγκη άμεσης αντιμετώπισης μιας «κρίσης», που εκτός από λίγες ειδικές περιπτώσεις, είναι ανύπαρκτη. Και αν καμιά φορά ανέβει η πίεση λίγο παραπάνω ας φροντίσει ο υπερτασικός να απαλλαγεί λίγη ώρα από το περιβάλλον του, οικογενειακό ή εργασιακό, που ίσως του ανεβάζει την πίεση. Επείγουσα αντιμετώπιση της πίεσης απαιτείται μόνο σε πολύ σπάνιες και σοβαρές καταστάσεις στις οποίες η μεγάλη αύξηση της πίεσης συνήθως συνοδεύεται από πόνο στο στήθος ή δυσκολία στην αναπνοή, σύγχυση, υπνηλία, ασυνήθιστα έντονο πονοκέφαλο, ιδρώτες, εμέτους ή άλλα σοβαρά συμπτώματα που χρήζουν ειδικής αντιμετώπισης και φανερώνουν βλάβη σε όργανα στόχους όπως η καρδιά (οξύ στεφανιαίο σύνδρομο, οξύ πνευμονικό οίδημα), ο εγκέφαλος (ενδοεγκεφαλική ή υπαραχνοειδής αιμορραγία), ο νεφρός (οξεία νεφρική ανεπάρκεια), τα αγγεία (οξύ διαχωριστικό ανεύρυσμα) και άλλες καταστάσεις όπως η εκλαμψία, η υπερτασική εγκεφαλοπάθεια κ.λπ.

Για την ιστορία να αναφέρουμε ότι μια τέτοια περίπτωση ήταν και ο θάνατος του προέδρου των ΗΠΑ Φραγκλίνου Ρούσβελτ στις 12 Απριλίου του 1945 λίγο καιρό μετά την για τέταρτη φορά επανεκλογή στο ανώτατο αξίωμα του προέδρου των ΗΠΑ. Ο Ρούσβελτ έπασχε από πολύ καρό από βαρείας μορφής υπέρταση και ο πρόσφατος προεκλογικός αγώνας του είχε προκαλέσει έντονο συγκινησιακό stress. Οι γιατροί δεν είχαν την εποχή εκείνη φάρμακα για να αντιμετωπίσουν την υπέρταση. Γνώριζαν όμως πολύ καλά ότι η υπέρταση από την οποία έπασχε ο Πρόεδρος προκαλεί σιγά-σιγά χαλάρωση σε κάποια σημεία του αγγειακού τοιχώματος στις αρτηρίες του εγκεφάλου, με αποτέλεσμα την δημιουργία μικρο-ανευρυσμάτων.

Αυτά τα μικρο-ανευρύσματα, επειδή το τοίχωμά τους είναι λίαν ευένδοτο (πολύ χαλαρό), ανά πάσα στιγμή, υπό την επίδραση έντονης σωματικής προσπάθειας ή συγκινησιακού stress ή και χωρίς προφανή λόγο, μπορούν να σπάσουν λόγω αύξησης της ΑΠ σε υψηλά επίπεδα, να πλημμυρίσουν τον εγκέφαλο με αίμα και έτσι να επέλθει ακαριαίος θάνατος όπως συνέβη στην περίπτωση του Ρούσβελτ που η πίεση έχε φτάσει στο 300/180 mmHg. Δυο χρόνια μετά τον θάνατο του Ρούσβελτ παρασκευάσθηκαν τα πρώτα αντιυπερτασικά φάρμακα για βαριές υπερτάσεις έπο μορφή ενέσεων και τέσσαρα χρόνια αργότερα εμφανίσθηκε στο προσκήνιο το πρώτο αντιυπερτασικό φάρμακο υπό μορφή χαπιού, η ρεσερπίνη που χρησιμοποιήθηκε σαν Hygroton Reserpine μέχρι τελευταία. 

Τι είναι ανθεκτική υπέρταση;

Ως ανθεκτική χαρακτηρίζεται η υπέρταση που δεν ρυθμίζεται ακόμη και αν χορηγηθούν τρία διαφορετικά αντιυπερτασικά φάρμακα ταυτοχρόνως. Οι περιπτώσεις όμως αυτές είναι εξαιρετικά σπάνιες. Τις πιο πολλές φορές αυτό που μοιάζει να είναι ανθεκτική υπέρταση είναι στην πραγματικότητα το αποτέλεσμα παραλείψεων και λαθών στους κανόνες της αντιυπερτασικής αγωγής (μη τήρηση ιατρικών οδηγιών εκ μέρους των αρρώστων, μη σαφείς οδηγίες για τους στόχους της θεραπείες εκ μέρους του ιατρού ο οποίος πολλές φορές λόγω φόρτου εργασίας δεν αφιερώνει τον κατάλληλο χρόνο να συζητήσει με το ασθενή τους ενδοιασμούς που εκείνος ενδέχεται να έχει σχετικά με την προτεινόμενη αγωγή). Επιπλέον, υπάρχουν ορισμένα φάρμακα όπως αντισυλληπτικά, αντιφλεγμονώδη η και αντιισταμινικά που μπορεί να έχουν χορηγηθεί από Γυναικολόγο, Ορθοπεδικό ή Ρευματολόγο για αρθρίτιδα ή οσφυαλγία, Οδοντίατρο για απλό πονόδοντο, ΩΡΛ κλπ που ανταγωνίζονται την δράση των αντιυπερτασικών και οδηγούν σε αύξηση της ΑΠ . Γι αυτό τον λόγο πρέπει πάντα ο ασθενής να ενημερώνει σχετικά τον γιατρό για τα φάρμακα που παίρνει έστω και αν ο ίδιος ο γιατρός παραλείψει να τον ρωτήσει ως όφειλε. 

NEWSLETTER

Κάντε εγγραφή στο Newsletter μας, για να ενημερώνεστε για τα τελευταία μας νέα, άρθρα και δημοσιεύσεις.

ΩΡΑΡΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ       09:00 - 13:00
18:00 - 21:00
ΣΑΒΒΑΤΟ 10:00 - 12:30

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

  Ναυπλίου 23
    Άργος, Τ.Κ. 21200

  Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

  Ιατρείο: 2751025786

  Fax: 2751024649

  Κινητό: 6944846248