ΔΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ ΣΩΜΑΤΟΣ & ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ

O Εθνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων από το 2007 έχει θεσπίσει τη 1η Νοεμβρίου κάθε έτους, ως «Πανελλήνια Ημέρα Δωρεάς Οργάνων».

Η «Ημέρα Δωρεάς Οργάνων» δίνει το ερέθισμα στους πολίτες να σκεφτούν και να συζητήσουν με τους οικείους τους τη στάση τους απέναντι σε αυτό το σημαντικό θέμα.

Είναι αναμφισβήτητο ότι σήμερα όλοι μας υφιστάμεθα ένα καταιγισμό πληροφοριών, πολλάκις αντιφατικών, σε θέματα οικονομικά, πολιτικά, κοινωνικά, ιατρικά και διάφορα άλλα που έχουν άμεση επίπτωση στη ζωή μας.

O Εθνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων από το 2007 έχει θεσπίσει τη 1η Νοεμβρίου κάθε έτους, ως «Πανελλήνια Ημέρα Δωρεάς Οργάνων».

Η «Ημέρα Δωρεάς Οργάνων» δίνει το ερέθισμα στους πολίτες να σκεφτούν και να συζητήσουν με τους οικείους τους τη στάση τους απέναντι σε αυτό το σημαντικό θέμα.

Είναι αναμφισβήτητο ότι σήμερα όλοι μας υφιστάμεθα ένα καταιγισμό πληροφοριών, πολλάκις αντιφατικών, σε θέματα οικονομικά, πολιτικά, κοινωνικά, ιατρικά και διάφορα άλλα που έχουν άμεση επίπτωση στη ζωή μας.

Ποτέ άλλοτε δεν είχαμε τόση πρόσβαση στην πληροφορία.

Οι πληροφορίες, όμως, χωρίς υπεύθυνη διασταύρωση και συνθετική επεξεργασία μας οδηγούν στο αντίθετο από αυτό στο οποίο υποτίθεται ότι αποσκοπούν.

Οι μεταμοσχεύσεις και η δωρεά οργάνων σώματος αποτελούν ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα της σύγχυσης που επικρατεί και διχάζει την κοινή γνώμη.

Ενώ είναι αρκετοί που ένθερμα τις υποστηρίζουν ως πρωτοποριακή και επαναστατική ιατρική μέθοδο, δεν είναι ευκαταφρόνητος ο αριθμός αυτών που συχνά εκφράζουν τις επιφυλάξεις τους , ενίοτε με έντονο τρόπο, τόσο για την ουσιαστική τους προσφορά στην υγεία , όσο και για το ηθικό τους υπόβαθρο.

Η γνώση μεγάλης μερίδας του κόσμου, γύρω από αυτόν τον ευαίσθητο τομέα, στηρίζεται, κυρίως, σε μύθους παρά στην πραγματικότητα.

Οι βασικοί άξονες γύρω από τους οποίους στρέφεται η κριτική κατά των μεταμοσχεύσεων είναι η έννοια του εγκεφαλικού θανάτου, το εμπόριο των οργάνων, η μη δίκαιη κατανομή των μοσχευμάτων, η παραβίαση της λίστας των υποψηφίων ληπτών και τέλος η υιοθέτηση της «εικαζόμενης συναίνεσης».

Από όλα τα παραπάνω το θέμα που άπτεται κατά βάση της ιατρικής επιστήμης και είναι ένα από τα περισσότερο συζητημένα στον χώρο των μεταμοσχεύσεων είναι ο εγκεφαλικός θάνατος.

Επειδή τόσο η ιατρική όσο και η νομική επιστήμη έχουν καταλήξει και αποδεχθεί μία σαφώς καθορισμένη έννοια εγκεφαλικού θανάτου, η οποία δεν αφήνει κανένα περιθώριο παρερμηνείας, η διευκρίνηση του θέματος είναι απαραίτητη πριν από κάθε συζήτηση, για τα οποιαδήποτε άλλα προβλήματα των μεταμοσχεύσεων και της δωρεάς οργάνων σώματος.

H έννοια του εγκεφαλικού θανάτου μπήκε στο λεξιλόγιο μας τις τελευταίες δεκαετίες, από τη στιγμή που με την μεγάλη ανάπτυξη της Ιατρικής τεχνολογίας είμαστε σε θέση να διατηρήσουμε στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) άτομα που έχουν απολέσει τη ικανότητα να αναπνέουν.

Τα άτομα αυτά είναι συνήθως θύματα τροχαίων ατυχημάτων στα οποία λόγω της μεγάλης κρανιογκεφαλικής κάκωσης έχει καταστραφεί το τμήμα εκείνο του εγκεφάλου που ονομάζεται στέλεχος και είναι υπεύθυνο για την αυτόματη αναπνοή που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την αυτόνομη καρδιακή λειτουργία.

Βεβαίως πέραν των τροχαίων ατυχημάτων, άλλες σημαντικές αιτίες για ανεπανόρθωτη βλάβη του εγκεφαλικού στελέχους αποτελούν όγκοι στον εγκέφαλο ή ρήξεις ανευρυσμάτων των αγγείων του εγκεφάλου που προκαλούν μεγάλη εγκεφαλική αιμορραγία.

Έτσι λοιπόν, παράλληλα με την κλασσική θεώρηση του θανάτου που όλοι γνωρίζουμε σαν την οριστική (μη αναστρέψιμη διακοπή) των ζωτικών λειτουργιών της αναπνοής και της κυκλοφορίας ανεφύη και η έννοια του εγκεφαλικού θανάτου.

Όπως είναι γνωστό, διάφορες παθήσεις όπως το έμφραγμα του μυοκαρδίου, η πνευμονική εμβολή, σοβαρές καρδιακές αρρυθμίες που οδηγούν σε ανακοπή, η οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια κλπ, έχουν σαν αποτέλεσμα την οριστική παύση των ζωτικών λειτουργιών του οργανισμού δηλ. της αναπνοής και της κυκλοφορίας, με άλλα λόγια τον θάνατο του ατόμου όπως από αιώνες γνωρίζουμε.

Αυτός είναι ο κλινικός θάνατος δηλ το άτομο δεν έχει τις αισθήσεις του, δεν χτυπά η καρδιά του και δεν αναπνέει.

Σήμερα όμως με την πρόοδο της ιατρικής επιστήμης έχουμε την δυνατότητα (με μαλάξεις, ηλεκτροσόκ, ενδοκάρδια έκχυση αδρεναλίνης ) να αποκαταστήσουμε την καρδιακή λειτουργία.

Αν αυτό το επιτύχουμε μέσα στα 4 πρώτα λεπτά ο ασθενής συνέρχεται χωρίς κανένα αξιόλογο κατάλοιπο εγκεφαλικής βλάβης διότι μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα των 4 λεπτών μπορεί ο φλοιός των εγκεφαλικών ημισφαιρίων χωρίς οξυγόνο να διατηρήσει την λειτουργία του χωρίς να πάθει μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις.

Εάν τώρα η αποκατάσταση της καρδιακής λειτουργίας με τα μέσα που προηγούμενα αναφέραμε, γίνει μετά το πάροδο του κρισίμου αυτού χρονικού διαστήματος των 4 λεπτών αλλά σε χρόνο όχι μεγαλύτερο των 6-7 λεπτών από την αρχή της διακοπής της, τότε ο ασθενής επανέρχεται μεν υπό την έννοια ότι μπορεί να αναπνέει μόνος του (δηλ. λειτουργεί ακόμη το κέντρο της αναπνοής που εδράζεται στο στέλεχος του εγκεφάλου) αλλά ο φλοιός του εγκεφάλου πάνω στον οποίο εδράζονται τα κέντρα της μνήμης, της κρίσης και γενικά οι ανώτερες εγκεφαλικές λειτουργίες έχει καταστραφεί.

Με άλλα λόγια το άτομο αυτό αν και εξακολουθεί να αναπνέει μόνο του έχει πλήρη απώλεια της συνείδησης δηλ. της γνωστικής και συναισθηματικής ζωής, και της επικοινωνίας με το περιβάλλον, πράγμα που σημαίνει ότι τα άτομα αυτά δεν μπορούν να δουν, να ακούσουν, να γευθούν, να μυρίσουν, να μιλήσουν ή με κάποιο τρόπο να επικοινωνήσουν, δεν αισθάνονται πόνο και δεν παρουσιάζουν γενικά αντιληπτική λειτουργία έχοντας πλήρη απώλεια της αυτογνωσίας. (φλοιώδης θάνατος ή φυτό).

Εάν τώρα η επάνοδος της καρδιακής λειτουργίας δεν επιτευχθεί στο ανωτέρω χρονικό διάστημα τότε καταστρέφεται ολόκληρος ο εγκέφαλος (εγκεφαλικά ημισφαίρια, εγκεφαλικό στέλεχος, παρεγκεφαλίδα) και οι γιατροί εγκαταλείπουν κάθε περαιτέρω προσπάθεια ανάνηψης διότι το άτομο αυτό είναι οριστικά και αμετάκλητα νεκρό αφού το εγκεφαλικό στέλεχος έχει καταστραφεί και μαζί με αυτό έχει απολεσθεί και η δυνατότητα αυτόματης αναπνοής (εγκεφαλικός θάνατος).

Αμέσως μετά τον εγκεφαλικό θάνατο επακολουθεί λόγω μη οξυγόνωσης (αφού δεν υπάρχει αναπνοή λόγω καταστροφής του εγκεφαλικού στελέχους στο όποιον εδράζονται, όπως αναφέραμε, τα κέντρα αναπνοής και κυκλοφορίας) και η νέκρωση των υπολοίπων οργάνων του σώματος με σειρά που καθορίζεται από την ευαισθησία που κάθε όργανο έχει στην έλλειψη οξυγόνου.

Έτσι πρώτα νεκρώνεται η καρδιά στην συνέχεια οι νεφροί, οι πνεύμονες, το ήπαρ, τα υπόλοιπα όργανα και τέλος το δέρμα (βιολογικός θάνατος).

Στις περιπτώσεις του εγκεφαλικού θανάτου και πολύ περισσότερο του βιολογικού θανάτου που προήλθαν από προηγηθείσα διακοπή της καρδιακής και αναπνευστικής λειτουργίας όπως τις περιγράψαμε παραπάνω δεν τίθεται θέμα μεταμόσχευσης συμπαγών οργάνων όπως η καρδία, οι νεφροί, οι πνεύμονες, το ήπαρ κλπ διότι τα όργανα αυτά είναι εξ ορισμού νεκρά και επομένως ακατάλληλα για μεταμόσχευση.

Βεβαίως λόγος για μεταμόσχευση ζωτικών οργάνων δεν μπορεί να γίνει και στην περίπτωση του κλινικού θανάτου η του φλοιώδους θανάτου δηλ του «φυτού» αφού τα άτομα αυτά είναι εν ζωή δηλ αναπνέουν από μόνα τους χωρίς μηχανική υποστήριξη έστω κα αν έχουν όπως είπαμε προηγούμενα πλήρη απώλεια της γνωστικής και συναισθηματικής ζωής.

Ευλόγως λοιπόν γεννάται το ερώτημα σε ποιες περιπτώσεις μπορούμε να πάρουμε από τον δότη όργανα κατάλληλα για μεταμόσχευση ;

Υπάρχουν περιπτώσεις, όπως συμβαίνει σε βαριές κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις μετά από τροχαία ατυχήματα ή σε αυτόματη εγκεφαλική αιμορραγία από ρήξη ανευρύσματος αγγείων του εγκεφάλου όπου πρώτα γίνεται η νέκρωση του εγκέφαλου και μετά ακολουθεί η διακοπή της αναπνευστικής και καρδιακή λειτουργίας.

Εάν ο θάνατος αυτού του ατόμου γίνει ακαριαίως ή πριν προλάβουν να τον μεταφέρουν στην ΜΕΘ και πάλι δεν μπορούμε να μιλήσουμε για μεταμόσχευση ζωτικών οργάνων διότι τα όργανα αυτά εφόσον δεν αιματώνονται και δεν οξυγονώνονται νεκρώνονται σε λίγα λεπτά της ώρας καθιστάμενα ακατάλληλα για μεταμόσχευση.

Σε πολλές όμως περιπτώσεις τα άτομα αυτά μετά το τροχαίο η την ρήξη του ανευρύσματος πέφτουν σε κώμα (λόγω της αιμορραγίας και του οιδήματος που προκαλείται από την κρανιογεκεφαλική κάκωση) δηλ έχουν χάσει τις αισθήσεις τους αλλά διατηρούν αναπνευστική και καρδιακή λειτουργία για ένα διάστημα με άλλα λόγια είναι ακόμη ζωντανά.

Εάν λοιπόν τα άτομα αυτά μεταφερθούν στην ΜΕΘ πριν προκληθεί πλήρης καταστροφή του εγκεφάλου από την αιμορραγία και το οίδημα, έχουμε σήμερα την δυνατότητα να διατηρήσουμε την αναπνοή και την κυκλοφορία με τεχνητά μέσα (μηχανική υποστήριξη της αναπνοής) για λίγες ακόμη ώρες ή και 24ωρα.

Σε αυτές λοιπόν τις περιπτώσεις αφού αποκλεισθούν άλλες συνυπάρχουσες καταστάσεις που μπορούν ψευδώς να δώσουν την εντύπωση απνοϊκού ατόμου δηλ. ατόμου που δεν αναπνέει όπως η λήψη μεγάλης δόσης βαρβιτουρικών, η υποθερμία, η υπερβολική κατανάλωση οινοπνεύματος κλπ, υπάρχει απόλυτη ένδειξη εγκεφαλικού θανάτου διότι το άτομο αυτό έχει κατεστραμμένα τα εγκεφαλικά ημισφαίρια και επομένως δεν έχει γνωστική και συναισθηματική ζωή όπως είπαμε παραπάνω αλλά ταυτόχρονα έχει νεκρό και το εγκεφαλικό στέλεχος (διότι το οίδημα ή η αιμορραγία στον εγκέφαλο που προκλήθηκαν από το τροχαίο ή την ρήξη του ανευρύσματος) συνεχίζονται και μετά την τοποθέτηση του αναπνευστήρα) και συνεπώς δεν έχει αυτόματη αναπνοή αλλά συνεχίζει να αναπνέει με τεχνητά μέσα (μηχανική υποστήριξη της αναπνοής) και ως εκ τούτου διατηρεί ζωντανά τα ζωτικά του όργανα με αποτέλεσμα αυτά να είναι κατάλληλα για μεταμόσχευση.

Επομένως, ο θάνατος του εγκεφαλικού στελέχους δεν πρέπει να συγχέεται με την προαναφερθείσα «φυτική κατάσταση» (φλοιώδης θάνατος), κατά την οποία ναι μεν υπάρχει απώλεια των «υψηλότερων» εγκεφαλικών λειτουργιών, αλλά το εγκεφαλικό στέλεχος εξακολουθεί να λειτουργεί και να συντηρεί την αναπνοή και την κυκλοφορία.

Το άτομο «φυτό», εφόσον μπορεί να αναπνέει από μόνο του, δεν θεωρείται νεκρό και οι γιατροί θα προσπαθήσουν να το κρατήσουν στη ζωή, όσο είναι δυνατόν, με όλα τα μέσα που διαθέτουν.

Βεβαίως, ύστερα από κάποιο χρονικό διάστημα, ο ασθενής θα καταλήξει σε θάνατο από πνευμονική εμβολή, υποστατική πνευμονία και πλήθος άλλων επιπλοκών, στις οποίες προδιαθέτει η «φυτική» κατάσταση.

Επίσης, κατ’ ουδένα τρόπο πρέπει ο εγκεφαλικά νεκρός να αποκαλείται (όπως συνήθως ακούμε) κλινικά νεκρός.

Ενώ λοιπόν, για την ιατρική και τη νομική επιστήμη, ο θάνατος είναι ένας και ορίζεται ως «η ανεπανόρθωτη απώλεια της ικανότητας για συνείδηση, σε συνδυασμό με την ανεπανόρθωτη απώλεια της ικανότητας για αυτόματη αναπνοή », για τον περισσότερο κόσμο υπάρχουν αμφιβολίες διότι η δυνατότητα, σε μερικές περιπτώσεις, τεχνητής υποστήριξης αναπνοής – κυκλοφορίας, δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι ο άνθρωπος εξακολουθεί να ζει.

Δεν είναι, ομολογουμένως, εύκολο να κατανοήσει ο μη γιατρός ότι είναι νεκρό ένα άτομο του οποίου το σώμα είναι ζεστό, η αναπνοή του διατηρείται, έστω και τεχνητά, και η καρδιά του συνεχίζει να κτυπά. Είναι φανερό ότι ο δρόμος για τις μεταμοσχεύσεις άνοιξε μόνο με τη δυνατότητα της σύγχρονης ιατρικής να δημιουργήσει ΜΕΘ μέσα στις οποίες κατέστη δυνατή η διατήρηση της αναπνοής και της κυκλοφορίας και για κάποιο ακόμη μικρό χρονικό διάστημα μετά τον θάνατο του ασθενούς.

Στα ιατρικά χρονικά, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση επανόδου στη ζωή ατόμου, που χαρακτηρίστηκε ως εγκεφαλικά νεκρό.

Περιστατικά ανάνηψης εγκεφαλικά νεκρών που ενίοτε βλέπουν το φως της δημοσιότητας αναφέρονται σε περιπτώσεις λανθασμένης διάγνωσης εγκεφαλικού θανάτου ενώ στην ουσία επρόκειτο περί κώματος.

Εφόσον τεθεί η διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου, δεν έχει κανένα νόημα η περαιτέρω σύνδεση του νεκρού με τον αναπνευστήρα διότι σαυτήν την περίπτωση ο αναπνευστήρας δεν δίνει ζωή αλλά επιβίωση, παρεμποδίζει ουσιαστικά την διαδικασία του θανάτου χωρίς να μπορεί να προσφέρει κάποια θεραπεία.

Η μόνη περίπτωση που έχει σημασία η μηχανική υποστήριξη του ασθενούς στον εγκεφαλικό θάνατο από ιατρικής πλευράς είναι η περίπτωση που υπάρχει συναίνεση των συγγενών για δωρεά οργάνων του θανόντος, οπότε η αποσύνδεση από τον αναπνευστήρα μπορεί να καθυστερήσει, για λίγες ώρες ακόμα, έως ότου γίνει η αφαίρεση οργάνων.

Πρέπει να τονιστεί ότι είναι καθοριστικής σημασίας η συγκατάθεση να ζητηθεί και να δοθεί από τους συγγενείς το συντομότερο δυνατόν, μετά από τη διαπίστωση του εγκεφαλικού θανάτου.

Όσο περνούν οι ώρες, παρά την τεχνητή διατήρηση της αναπνοής – κυκλοφορίας, δεν επιτυγχάνεται επαρκής οξυγόνωση των ιστών με αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα και, άρα, στη βιωσιμότητα των προσφερομένων οργάνων και, τελικώς, σε σύντομο χρονικό διάστημα επέρχεται και η οριστική διακοπή της καρδιακής λειτουργίας (καρδιακός θάνατος), την οποία ο περισσότερος κόσμος θεωρεί ως ώρα του πραγματικού θανάτου του ατόμου.

Πολλές φορές οι συγγενείς συγκατατίθενται στη δωρεά οργάνων αμέσως μετά από την επέλευση του καρδιακού θανάτου, αλλά τότε είναι πια αργά, διότι τα όργανα είναι ακατάλληλα προς μεταμόσχευση.

Σε αυτή την περίπτωση μόνο κερατοειδείς χιτώνες, δερματικά και οστικά μοσχεύματα μπορούν να ληφθούν.

Μετά από όλα αυτά θα μπορούσαμε να πούμε ότι δότης ιστών και συμπαγών οργάνων μπορεί να γίνει μόνο το άτομο που απεβίωσε από πρωτοπαθή εγκεφαλική βλάβη και την ώρα του θανάτου του βρισκόταν σε ΜΕΘ, δηλαδή το νεκρό άτομο, του οποίου τα υπόλοιπα όργανα, πλην του εγκεφάλου, εξακολουθούν, για λίγο χρονικό διάστημα, να ζουν, διότι αιματώνονται (οξυγονώνονται) με τεχνητά μέσα.

Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις θανάτου από οποιαδήποτε αιτία και σε οποιονδήποτε άλλον, πλήν της ΜΕΘ χώρο- δεν τίθεται θέμα δωρεάς οργάνων, παρά μόνον ιστών, οι οποίοι όμως πρέπει να αφαιρεθούν εντός 8-10 ωρών, αν και αυτό είναι πρακτικά ανέφικτο, για διάφορους λόγους.

Εξυπακούεται ότι στην περίπτωση του ατόμου που πρόκειται να γίνει δότης θα γίνει κλινικός και εργαστηριακός έλεγχος για να αποκλειστούν τυχόν άλλες συνυπάρχουσες παθολογικές καταστάσεις, όπως νεοπλάσματα, AIDS και διάφορα άλλα μεταδοτικά και μη νοσήματα, που αποτελούν απόλυτη αντένδειξη για δωρεά οργάνων και ιστών.

Επίσης, από τις μεταμοσχευτικές ομάδες θα κριθεί βάσει παρακλινικών εξετάσεων, η καταλληλότητα ή όχι των προσφερομένων οργάνων.

Κατά καιρούς έρχονται στο φως της δημοσιότητας διάφορα απίθανα και ανατριχιαστικά πράγματα για εγκληματικές ενέργειες εναντίον ατόμων σε ερημικές τοποθεσίες και άλλα πολλά, για αφαίρεση οργάνων, τα οποία εν συνεχεία διατηρούνται σε ειδικούς «καταψύκτες» για να πουληθούν και να μεταμοσχευτούν.

Όποιος γνωρίζει τις ανωτέρω προϋποθέσεις, που απαιτούνται για να γίνει μία μεταμόσχευση, απορρίπτει τέτοιου είδους ανεύθυνες καταγγελίες, οι οποίες παρ’ ότι εξαφανίζονται, ως ανυπόστατες, ύστερα από 1 – 2 ημέρες, τόσο πιο αθόρυβα όσο πιο κραυγαλέα εισήλθαν στο προσκήνιο, έχουν ολέθριες επιπτώσεις στη δωρεά οργάνων.

Η γνώση είναι δύναμη και γιαυτό απαιτείται συνεχής ενημέρωση, μέσα από υπεύθυνα - συστηματικά και όχι αποσπασματικά, σε όλα τα επίπεδα - εκπαιδευτικά προγράμματα, τα οποία θα διαλύσουν τους μύθους γύρω από τις μεταμοσχεύσεις και θα ευαισθητοποιήσουν το ευρύ κοινό για την αξία της προσφοράς ιστών και οργάνων.

Εκατοντάδες άτομα πεθαίνουν κάθε χρόνο σε ΜΕΘ από βαριά εγκεφαλική βλάβη, των οποίων τα όργανα θα μπορούσαν να σώσουν πολλούς από βέβαιο θάνατο και άλλους να βελτιώσουν κατά πολύ την ποιότητα της ζωής τους.

Η έκκληση για προσφορά δεν προκαλεί πρόσθετο πόνο στους συγγενείς. Εκτεταμένες έρευνες έχουν αποδείξει ότι ισχύει, τουλάχιστον, μακροπρόθεσμα, το αντίθετο.

Η αίσθηση ότι τα όργανα του αγαπημένου τους προσώπου που απεβίωσε, δίνουν δυνατότητα ζωής στον πάσχοντα συνάνθρωπο απαλύνει τον πόνο τους.

Είμαστε η πρώτη χώρα στην Ευρώπη σε ανθρωποθυσία στον Μολώχ της ασφάλτου, με 2 – 2.5 χιλιάδες νεκρούς κάθε χρόνο, από τροχαία δυστυχήματα, και οι τελευταίοι στις μεταμοσχεύσεις.

Η ακατανόητη αυτή απώλεια, ιδίως νέων ατόμων, θα ήταν λιγότερο άσκοπη αν ξεπερνούσαμε τις προκαταλήψεις μας και δίναμε τη συγκατάθεσή μας για δωρεά ιστών και οργάνων.

Να σημειωθεί ότι 20 – 30% αυτών των νεκρών πληρούν τα κριτήρια του δυνητικού δότη και θα υπερκάλυπταν τις μεταμοσχευτικές ανάγκες της χώρας.

Οι περισσότερες θρησκείες, παρά τις ποικίλες ευαισθησίες τους στα θέματα του σώματος και του θανάτου και τη δυσκολία τους να αποδεχθούν άνευ όρων το επιστημονικό τόλμημα, ή να υιοθετήσουν απερίφραστα τη διείσδυση της επιστήμης σε μεταφυσικούς χώρους, διαβλέποντας μια έντονη έκφραση ανθρώπινης αγάπης και αλληλεγγύης, γενικώς αποδέχονται την ιδέα και την πρακτική των μεταμοσχεύσεων.

Τα δύο όμως βασικά προβλήματα που θα έπρεπε η κάθε θρησκεία να ξεπεράσει προκειμένου να συναινέσει στη δωρεά σώματος και τις μεταμοσχεύσεις είναι αφ ενός, μεν, το κατά πόσον οι νέες αυτές χειρουργικές πρακτικές τραυματίζουν το σεβασμό προς το σώμα, αφ ετέρου, δε, το αν ο εγκεφαλικός θάνατος ταυτίζεται με το θάνατο του ανθρώπου.

Ο Χριστιανισμός θεωρεί τη δωρεά οργάνων ως μεγάλη συνεισφορά στον βωμό της αγάπης προς τον συνάνθρωπο και ως προσωπική απόφασή μας να γίνουμε δότες.

Μην ξεχνάμε ότι η πρώτη πράξη δημιουργίας είναι μία μεταμοσχευτική πράξη, η δημιουργία της Εύας από την πλευρά του Αδάμ.

Αυτό καταδεικνύει την σωματική συγγένεια του ανθρώπινου είδους, ότι δηλ. μοιραζόμαστε τα σώματά μας.

Όλοι οι άνθρωποι είμαστε συγγενείς εξ αίματος και σώματος.

Η δωρεά λοιπόν των οργάνων δεν είναι απλή προσφορά, είναι μοίρασμα της ζωής και του σώματος με τους αδελφούς, είναι πράξη κοινωνίας.

Είναι εξ ορισμού πράξη υψηλής ηθικής και έντονου ανθρωπισμού.

Είναι ενέργεια ευθύνης και αλληλεγγύης , της έσχατης που μπορεί κανείς να επιδείξει.

Θα μπορούσε κανείς να την παραλληλίσει με τη θυσία τόσο όσον αφορά τα ελατήριά της όσο και όσον αφορά τα αποτελέσματα που επιφέρει.

Και στις δύο περιπτώσεις ο άνθρωπος παρακινείται από κάποια βαθειά ανάγκη προσφοράς στο σύνολο, το οποίον ιεραρχείται σε υψηλότερη βαθμίδα από το άτομο.

Και στις δύο περιπτώσεις ο άνθρωπος αισθάνεται τον πλησίον ως εαυτόν και τελεί σε εσωτερική ταύτιση με τον συνάνθρωπό του.

Και στις δύο περιπτώσεις το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα συνίσταται στην σωτηρία ή την ωφέλεια των συνανθρώπων και μάλιστα όσον περισσοτέρων είναι δυνατό. Α

υτό που διακρίνει την θυσία από την δωρεά οργάνων σώματος είναι το μέσον που επιλέγεται.

Και τούτο γιατί ο δωρητής δεν έχει την αίσθηση πως θυσιάζει την ζωή του, ενώ αντίθετα ο μάρτυρας το αισθάνεται.

Ο παρατηρητής , ούτως ή άλλως , απέναντι στις δύο έσχατες περί της ζωής αποφάσεις στέκεται με δέος.

Όπως τονίζει ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικόλαος «Η διάθεση προσφοράς οργάνων όπως και η μετάγγιση του αίματος είναι κατ’ εξοχήν πράξεις που υπογραμμίζουν τον κοινωνικό χαρακτήρα της αγάπης.

Γιατί δεν μεταφέρει κανείς μόνο αισθήματα και το περιεχόμενο της διάθεσης ή ακόμη και της ψυχής του, αλλά προσφέρει και από την βιολογική υπόστασή του.

Τέτοιες πράξεις υπογραμμίζουν το δισύνθετο και διφυές του ανθρώπου, την συνάφεια της ψυχής με το σώμα.

Αυτή η συμφυΐα, το γεγονός ότι ο άνθρωπος είναι ψυχή και σώμα, φύση και πνεύμα, αποτελεί συνέπεια του δόγματος των δύο φύσεων του Χριστού, έκφραση της διπλής φύσης τού κατ’ εικόνα πλασμένου ανθρώπου, και η Εκκλησία την περιβάλει με το βάρος της θεολογικής της αλήθειας».

Είναι χαρακτηριστι κές πάνω στο θέμα των μεταμοσχεύσεων και της δωρεάς οργάνων οι απόψεις του μακαριστού μητροπολίτη Ρόδου Σπυρίδωνος όπως τις διατυπώνει σε ένα κείμενο του.

Το ζήτημα λέει της αφαιρέσεως εσωτερικών οργάνων και της μεταμοσχεύσεως αυτών εις ζώντας ασθενείς δεν ευρίσκει αντίθεσιν εις τε την γραφήν και την παράδοσιν της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Η αντίληψις εις πολλούς εριζωμένη ότι ο νεκρός πρέπει να παραμείνει ανέπαφος και ακέραιος και ότι κάθε απόπειρα να αφαιρεθεί τεμάχιο ή όργανο νεκρού σώματος αποτελεί ανεπίτρεπτο σκύλευση του τεθνεώτος, ουδόλως ευρίσκει έρεισμα εις την εκκλησιαστική διδασκαλία, οφείλεται δε προφανώς εις αρχαίας δοξασίας απορριπτομένας υπό της εκκλησίας.

Τέτοιες αντιλήψεις συναντώνται στην διδασκαλία του αρχαίου Ισραήλ.

Αντίθετα δια της εμφανίσεως του Χριστανισμού πάντα γέγονε καινά και η θρησκεία της χάριτος εδίδαξε ότι ολόκληρος η βίωσις του Χριστανού είναι αδιαίρετος, συνεπώς δε και ο θάνατος κρίνεται ως απλούν επεισόδιον, μη διακόπτον την καθολικήν υποχρέωσιν του πιστού, όπως εις την κατά κόσμον ζωήν και μετ’ αυτήν παρέχει αενάως και ενεργώς τα κατά χρέος δείγματα αγάπης προς τον πλησίον».

Και αυτά λοιπόν τα κατά χρέος δείγματα αγάπης για τα οποία ομιλεί ο μακαριστός ιεράρχης στην κατά κόσμο ζωή δηλ για τους ζώντες όλοι μας εύκολα τα αντιλαμβανόμεθα.

Ένα χέρι βοηθείας, λίγα τρόφιμα, λίγα χρήματα, ένα καλός λόγος στον πάσχοντα συνάνθρωπό μας αναμφίβολα αποτελούν εκδηλώσεις της προς το πλησίον αγάπης στην κατά κόσμο ζωή.

Η κυριότερη όμως έκφραση των κατά χρέος δειγμάτων αγάπης στην μετά κόσμο ζωή δηλ. για τους κεκοιμημένους αδελφούς ημών είναι η προσφορά των μελών και του ιδίου σώματος αυτών «ίνα σώσωσιν τους αδελφούς αυτών».

Τι λοιπόν πλέον θεάρεστο από το να δίδεται υπό του θνήσκοντος αδελφού το υγιές όργανο ή μέλος του σώματος του για να διασωθεί και ζωοποιηθεί ζων αλλά και κινδυνεύων αδελφός αυτού;

Τούτο και δια την ψυχήν του δότου θα αποτελέσει δικαίωσιν και δια τον λήπτην πηγήν ευγνωμοσύνης και παρόρμησιν προς ηθικήν βελτίωσιν.

Υπό την έννοιαν ταύτην φρονούμεν –συνεχίζει ο μακαριστός ιεράρχης - ότι κάθε παρέμβασις συγγενών και φίλων , προς παρεμπόδισιν αφαιρέσεως οργάνου νεκρού προς μεταμοσχευσίν εις ασθενή, αποτελεί αμάρτημα διότι κωλύει την αθάνατον ψυχήν εις την εκπλήρωσιν του καθήκοντος τής προς τον πλησίον αγάπης.

Πέραν δε αυτού, όπως τονίζει ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικόλαος «η μηχανική υπόστήριξη τότε έχει μόνο λόγο, όταν χαρίζει ανακούφιση, ελπίδα και προοπτική ζωής, όταν ο ασθενής μπορεί να αυτονομηθεί και να επανέλθει.

Επιδίωξη επιβίωσης χωρίς προοπτική ζωής είναι προσκόληση στα γήινα, άρνηση αιωνιότητος και απόρριψη της ευεργετικής για την ψυχή διαστάσεως του γεγονότος του θανάτου.

Η δια της βίας προσπάθεια διατήρησης στην ζωή αποτελεί έκφραση της ανάγκης για αθανασία των ανθρώπων, αλλά όταν περιορίζεται μόνο στο βιολογικό επίπεδο είναι απόδειξη ολιγοπιστίας και επιγειότητος.

Όπως δεν δικαιούμεθα να επισπεύσουμε τον θάνατο, δεν δικαιούμεθα και να τον παρατείνουμε ως διαδικασία.

Οφείλουμε να τον αποδεχθούμε και να τον σεβαστούμε.

Η τεχνητή υποστήριξη όταν οδηγεί σε ζωή είναι ευλογία.

Όταν όμως απλώς μεταμορφώνει τον θάνατο από στιγμιαίο γεγονός σε παρατεινόμενη ταλαιπωρία, αγωνία και αμφιβολία, τότε μπορεί να είναι αήθης και ανίερη πράξη σχολαστικότητος και ολιγοπιστίας.

Κατά τον Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη «η με τεχνητά μέσα άσκοπη παράταση της ζωής έχει και αυτή τον χαρακτήρα της αλαζονικής στάσεως του ανθρώπου, ανάλογης με εκείνη της βίαιης διακοπής του».

Σύμφωνα δε με το κείμενο των βασικών θέσεων της Εκκλησίας της Ελλάδος πάνω στο θέμα των μεταμοσχεύσεων αυτό που στην ουσία επιτυγχάνει η τεχνητή υποστήριξη της αναπνοής είναι ότι προσωρινά αναχαιτίζει την διαδικασία αποσύνθεσης του σώματος όχι όμως και την αναχώρηση της ψυχής.

Γιαυτό και η Εκκλησία της Ελλάδος δέχεται την διεθνώς ομόφωνη άποψη ότι ο εγκεφαλικός θάνατος ταυτίζεται με το αμετάκλητο βιολογικός τέλος του ανθρώπου.  

Εξυπακούεται βεβαίως ότι όλα αυτά ισχύουν υπό την προϋπόθεση της τήρησης αφενός μεν ειδικών νόμων και κανονισμών που κατοχυρώνουν της ιερότητα του ανθρώπου, της ψυχής και του σώματος αφετέρου την σχολαστική τήρηση όλων εκείνων των διαδικασιών που απαιτούνται από ιατρικής πλευράς προκειμένου να γίνει η διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου που όπως είπαμε ιατρικά και νομικά ορίζεται ως η ανεπανόρθωτη απώλεια της ικανότητας για συνείδηση σε συνδυασμό με ανεπανόρθωτη απώλεια της ικανότητας για αυτόματη αναπνοή και είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την μεταμόσχευση οργάνων σώματος.  

Πριν κλείσω αυτή μου την αναφορά με την ευκαιρία της Παγκόσμιας ημέρας δωρεάς οργάνων και μεταμοσχεύσεων θα ήθελα να κάνω κάποια διευκρίνιση πάνω στο τι σημαίνει Δωρητής και τι Δότης οργάνων διότι πολλές φορές οι έννοιες αυτές συγχέονται.

Έτσι δωρητής είναι το άτομο που έχει δηλώσει γραπτώς την επιθυμία του να γίνει δότης ιστών και οργάνων, ύστερα από τον θάνατό του, εφόσον υπάρξουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις, και, ως εκ τούτου, είναι κάτοχος της σχετικής κάρτας του δωρητού.

Πρέπει να γίνει σαφές ότι από εκατοντάδες δωρητές, τελικά, ένας θα γίνει δότης διότι η πιθανότητα θανάτου, κάτω από τις προαναφερθείσες συνθήκες, είναι, σχετικά, πολύ μικρή.

Επίσης, πολλοί δότες δεν υπήρξαν ποτέ, τυπικά, δωρητές.

Έγιναν δότες, διότι οι συγγενείς έδωσαν τη συγκατάθεσή τους, θεωρώντας, ότι το προσφιλές πρόσωπο που απεβίωσε (και του οποίου γνώριζαν τις φιλοσοφικές και τις άλλες περί ζωής απόψεις του) δεν θα είχε αντίρρηση στην προσφορά μοσχευμάτων.

Βέβαια και σαυτό το θέμα εγείρονται πολλές ενστάσεις διότι στην προκειμένη περίπτωση υπεισέρχεσαι η έννοια της εικαζομένης συναίνεσης σύμφωνα με την οποία νομικά πραγματοποιείται η αφαίρεση ενός ή περισσοτέρων οργάνων από ενήλικο, «θανόν πρόσωπο» εφόσον, όσο ζούσε, δεν είχε εκφράσει την αντίθεσή του στην αφαίρεση αυτή.

Η τακτική της «εικαζόμενης συναίνεσης» πάσχει εμφανώς από έλλειμμα δημοκρατικού φρονήματος και προκαλεί μείζονες αντιδράσεις.

Ποιος γιατρός θα τολμήσει να αφαιρέσει ζωτικά όργανα «εγκεφαλικά νεκρού» ασθενούς, εάν υπάρχει σαφής αντίρρηση των αμέσων συγγενών του;

Συναίνεση υπάρχει μόνον όταν αυτή έχει δηλωθεί ρητώς και εγγράφως και όχι όταν τεκμαίρεται αλλά η περαιτέρω ανάπτυξη του θέματος δεν είναι αντικείμενο της παρούσης αναφοράς μου.

Είναι φανερό ότι οι μεταμοσχεύσεις δεν είναι καθαρά ιατρικό θέμα.

Έχουν έντονη κοινωνική, ηθική, νομική και πνευματική διάσταση.

Πέραν δε αυτού καθένας διαμορφώνει τις απόψεις του ανάλογα με την οπτική γωνία που βλέπει το θέμα. Άλλη η οπτική γωνία του λήπτη , άλλη του δότη, άλλη του ιατρού άλλη των συγγενών και άλλη της κοινωνίας.

Όμως από οποιαδήποτε διάσταση και αν εξετάσει κάνεις το θέμα της δωρεάς οργάνων σώματος και των μεταμοσχεύσεων και από οποιαδήποτε οπτική γωνία και να το δει, προκειμένου να διαμορφώσει την άποψη του σύμφωνα με τα πιστεύω του, την κουλτούρα του την διαπαιδαγώγησή του τις θρησκευτικές του καταβολές και πεποιθήσεις θα πρέπει πρώτα από όλα να γνωρίζει τι σημαίνει εγκεφαλικός θάνατος που αποτελεί όπως είπαμε την απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνει μεταμόσχευση οργάνου σώματος.

Το αν κατάφερα να κάνω κτήμα σας αυτή την γνώση θα το κρίνετε εσείς.

NEWSLETTER

Κάντε εγγραφή στο Newsletter μας, για να ενημερώνεστε για τα τελευταία μας νέα, άρθρα και δημοσιεύσεις.

ΩΡΑΡΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ       09:00 - 13:00
18:00 - 21:00
ΣΑΒΒΑΤΟ 10:00 - 12:30

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

  Ναυπλίου 23
    Άργος, Τ.Κ. 21200

  Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

  Ιατρείο: 2751025786

  Fax: 2751024649

  Κινητό: 6944846248