ΟΜΙΛΙΕΣ

Ομιλία εκφωνηθείσα στον Σύλλογο Αργείων «Ο ΔΑΝΑΟΣ» την 19/11/23 επ’ ευκαιρία της «Πανελληνίας Ημέρας Δωρεάς Οργάνων Σώσματος και Ιστών» που εορτάζεται κάθε έτος την  1η Νοεμβρίου

 Εν πρώτοις θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Πρόεδρο και όλα τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου του  Συλλόγου Αργείων «Ο ΔΑΝΑΟΣ» για την τιμητική  πρόσκληση να βρεθώ στο βήμα του ιστορικού αυτού Συλλόγου  το οποίο έχουν τιμήσει με την παρουσία τους εξέχουσες προσωπικότητς και λαμπροί επιστήμονες Προκαταβολικά θα ήθελα να ζητήσω την επιείκεια όλων των παρευρισκομένων και ιδιαίτερα του ιερού κλήρου δίοτι όπως γίνεται φανερό από τον τίτλο του, το θέμα πέραν της ιατρικής έχει και θεολογική παράμετρο, κάτι που δεν είναι σχετικό με την ιδιότητα μου αλλά εκ των πραγμάτων είμαι υποχρεωμένος να το θίξω επικαλούμενος βέβαια την βοήθεια πλέον ειδικών

      Ο Εθνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων από το 2007 έχει θεσπίσει την 1^η Νοεμβρίου κάθε έτους ως Πανελλήνια ημέρα Δωρεάς Οργάνων Σώματος και Ιστών. Η ημέρα αυτή δίνει το ερέθισμα στους πολίτες να σκεφθούν και να συζητήσουν με τους οικείους τους την στάση τους στο σημαντικό αυτό θέμα.

    Είναι αναμφισβήτητο ότι σήμερα όλοι μας υφιστάμεθα ένα καταιγισμό πληροφοριών, πολλάκις αντιφατικών, σε θέματα οικονομικά, πολιτικά, κοινωνικά, ιατρικά και διάφορα άλλα που έχουν άμεση επίπτωση στη ζωή μας. Ποτέ άλλοτε δεν είχαμε τόση πρόσβαση στην πληροφορία. Οι πληροφορίες, όμως, χωρίς υπεύθυνη διασταύρωση και συνθετική επεξεργασία μας οδηγούν στο αντίθετο από αυτό στο οποίο υποτίθεται ότι αποσκοπούν. Η Μηχανική υποστήριξη της αναπνοής, ο εγκεφαλικός θάνατος, οι μεταμοσχεύσεις και η δωρεά οργάνων σώματος αποτελούν από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα της σύγχυσης που επικρατεί και διχάζει την κοινή γνώμη. Ενώ είναι αρκετοί που ένθερμα υποστηρίζουν τις μεταμοσχεύσεις ως πρωτοποριακή και επαναστατική ιατρική μέθοδο, δεν είναι ευκαταφρόνητος ο αριθμός αυτών που συχνά εκφράζουν τις επιφυλάξεις τους , ενίοτε με έντονο τρόπο, τόσο για την ουσιαστική τους προσφορά στην υγεία , όσο και για το ηθικό τους υπόβαθρο. Η γνώση μεγάλης μερίδας του κόσμου, γύρω από αυτόν τον ευαίσθητο τομέα, στηρίζεται, κυρίως, σε μύθους παρά στην πραγματικότητα.

 Οι βασικοί άξονες γύρω από τους οποίους στρέφεται η κριτική κατά των μεταμοσχεύσεων είναι η έννοια του  εγκεφαλικού θανάτου, η μηχανική υποστήριξη της αναπνοής, το εμπόριο των οργάνων, η μη δίκαιη κατανομή των μοσχευμάτων, η παραβίαση της λίστας των υποψηφίων ληπτών και τέλος η υιοθέτηση της «εικαζόμενης συναίνεσης». Από όλα αυτά τα θέματα αυτό που άπτεται κατά βάση της ιατρικής επιστήμης  και είναι ένα από τα περισσότερο συζητημένα θέματα στον χώρο των μεταμοσχεύσεων είναι ο εγκεφαλικός θάνατος και η μηχανική υποστήριξη της αναπνοής  Επειδή τόσο η ιατρική όσο και η νομική επιστήμη έχουν καταλήξει και αποδεχθεί μία σαφώς καθορισμένη έννοια εγκεφαλικού θανάτου, η οποία δεν αφήνει κανένα περιθώριο παρερμηνείας, η διευκρίνηση των θεμάτων  αυτών  είναι απαραίτητη πριν από κάθε συζήτηση, για τα οποιαδήποτε άλλα προβλήματα των μεταμοσχεύσεων και της δωρεάς οργάνων σώματος. Το τι σημαίνει λοιπόν εγκεφαλικός θάνατος και το κατά πόσο η μηχανική υποστήριξη της αναπνοής, οδηγεί σε παράταση ζωής ή αποτελεί μέσο που παρεμποδίζει τον θάνατο αποτελεί το θέμα της σημερινής μου αναφοράς την οποίαν σας καταθέτω με απόλυτο σεβασμό στο Μέγα Θαύμα της Ζωής γνωρίζοντας ότι η Ζωή μας εδόθη και ότι πίσω από την φθορά των σωμάτων μας υπάρχει η Ανάσταση.

    Η επιβίωση πρέπει να είναι συμβατή με την ποιότητα ζωής. Η φύση δέχεται  τη ζωή  μόνο όταν υπάρχουν συγκεκριμένες προδιαγραφές στην ποιότητα της. Σήμερα όμως με την τεράστια ανάπτυξη της τεχνολογίας επιβάλλουμε συχνά την επιβίωση με όρους απαράδεκτης ποιότητας. Διότι άλλο επιβίωση με μηχανική υποστήριξη της αναπνοής και άλλο ζωή. Δυστυχώς  τα πολλά τροχαία ατυχήματα από την μια πλευρά και η εκπληκτική πρόοδος στην φαρμακευτική και ιατρική τεχνολογία από την άλλη, έχουν ως αποτέλεσμα να συντηρούνται στην ζωή άνθρωποι κάτω από συνθήκες εντελώς ακραίες. Έτσι πχ σε περιπτώσεις καρκινοπαθών η επιθετική χημειοθεραπευτική ή ακτινοθεραπευτική αγωγή δίνει μεν παράταση ζωής αλλά συχνά οδηγεί σε καταστάσεις, λόγω επιμύκηνσης της επιβίωσης,  πολλαπλών μεταστάσεων που υποβιβάζουν την ποιότητα της ζωής σε πρωτόγνωρα χαμηλά επίπεδα. Η ίδια η φύση, όταν η ζωή κινδυνεύει να εκφυλισθεί και να μεταπέσει σε επιβίωση «προστατεύει» το άτομο με τον θάνατο. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει η θεραπεία να είναι χειρότερη από την ασθένεια Η επιλογή βεβαίως του τρόπου θανάτου δεν είναι ευθύνη μόνο των ιατρών αλλά και των ασθενών και των συγγενών τους. Είναι μια συνισταμένη της νοοτροπίας της κοινωνίας Πολύ συχνά, οι συγγενείς, μας απευθύνονται με επιτακτικό και πολλές φορές ελεγκτικό ύφος λέγοντας: «Γιατρέ θέλουμε να γίνουν τα πάντα στον συγγενή μας, ότι μπορεί να τον βοηθήσει έστω και για λίγες ημέρες». Και συχνά, εμείς οι γιατροί αμυνόμενοι, υπερβάλλουμε στην αγωγή των ασθενών οδηγώντας σε μια παράταση της διαδικασίας του θανάτου.  Η σύγχρονη τεχνολογία με την μηχανική υποστήριξη και όλα τα άλλα τεχνολογικά μέσα που διαθέτει, αφενός μεν καταργεί την «προστασία» του θανάτου, αφ ετέρου δε  έχει δημιουργήσει πρωτόγνωρες σε πολυπλοκότητα μορφές και εκφράσεις του θανάτου. Με άλλα λόγια αν δεν υπήρχαν τα μηχανήματα δεν θα πεθαίναμε με αυτόν τον τρόπο. Η πρόοδος της τεχνολογίας θα μπορούσε να δημιουργήσει ανθρώπους που ή να μην μπορούν να πεθάνουν ή να μη μπορούν να πεθάνουν φυσιολογικά. Ανάλογη περίπτωση είναι αυτή της  χρήσης του αναπνευστήρα δηλ. της μηχανικής υποστήριξης της αναπνοής που, αν τελικά δεν αποδειχθεί σωτήρια για τον ασθενή μας, γιατί συμβαίνει και αυτό συχνά τότε μας οδηγεί στην διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου , μιας κατάστασης δηλ. που ίσως είναι περισσότερο ανεπιθύμητη για τα διλήμματά της και καθόλου επιθυμητή για το θεραπευτικό της επίτευγμα. Η ιατρική παρέμβαση στην περίπτωση αυτή του εγκεφαλικού θανάτου δεν παρέχει θεραπεία, ευκαιρία ή ελπίδα αλλά αποτελεί ένα αξεπέραστο αδιέξοδο.

    H έννοια του εγκεφαλικού θανάτου μπήκε στο λεξιλόγιο μας τις τελευταίες δεκαετίες, από τη στιγμή που με την μεγάλη ανάπτυξη της Ιατρικής τεχνολογίας είμαστε σε θέση να διατηρήσουμε στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) άτομα που έχουν απολέσει τη ικανότητα να αναπνέουν. Τα άτομα αυτά είναι συνήθως θύματα τροχαίων ατυχημάτων στα οποία λόγω της μεγάλης κρανιογκεφαλικής κάκωσης έχει καταστραφεί το τμήμα εκείνο του εγκεφάλου που ονομάζεται στέλεχος και είναι υπεύθυνο για την αυτόματη αναπνοή που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την αυτόνομη καρδιακή λειτουργία.

    Έτσι λοιπόν, παράλληλα με την κλασσική θεώρηση του θανάτου που όλοι γνωρίζουμε σαν την οριστική (μη αναστρέψιμη διακοπή) των ζωτικών λειτουργιών της αναπνοής και της κυκλοφορίας ανεφύη και η έννοια του εγκεφαλικού θανάτου. Όπως είναι γνωστό, διάφορες παθήσεις όπως το εκτεταμένο έμφραγμα του μυοκαρδίου, η βαρεία πνευμονική εμβολή, σοβαρές καρδιακές αρρυθμίες που οδηγούν σε ανακοπή, η οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια κλπ, έχουν σαν αποτέλεσμα την οριστική παύση των ζωτικών λειτουργιών του οργανισμού δηλ. της αναπνοής και της κυκλοφορίας, με άλλα λόγια τον θάνατο του ατόμου όπως από αιώνες γνωρίζουμε,  δηλ το άτομο δεν έχει τις αισθήσεις του, δεν χτυπά η καρδιά του και δεν αναπνέει.

    Σήμερα όμως με την πρόοδο της ιατρικής επιστήμης έχουμε την δυνατότητα με διάφορα μέσα όπως καρδιακές μαλάξεις, χρήση απινιδωτών, ενδοκάρδια έκχυση αδρεναλίνης κλπ να αποκαταστήσουμε την καρδιακή λειτουργία. Αν αυτό το επιτύχουμε μέσα στα 4 πρώτα λεπτά ο ασθενής συνέρχεται χωρίς κανένα αξιόλογο κατάλοιπο εγκεφαλικής βλάβης διότι μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα των 4 λεπτών μπορεί ο φλοιός των εγκεφαλικών ημισφαιρίων χωρίς οξυγόνο να διατηρήσει την λειτουργία του χωρίς να πάθει μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις. Εάν τώρα η αποκατάσταση της καρδιακής λειτουργίας με τα μέσα που προηγούμενα αναφέραμε, γίνει μετά την πάροδο του κρισίμου αυτού χρονικού διαστήματος των 4 λεπτών αλλά σε χρόνο όχι μεγαλύτερο των 6-7 λεπτών από την αρχή της διακοπής της, τότε ο ασθενής επανέρχεται μεν υπό την έννοια ότι μπορεί να αναπνέει μόνος του (δηλ. λειτουργεί ακόμη το κέντρο της αναπνοής που εδράζεται στο στέλεχος του εγκεφάλου) αλλά ο φλοιός του εγκεφάλου πάνω στον οποίο εδράζονται τα κέντρα της μνήμης, της κρίσης και γενικά οι ανώτερες εγκεφαλικές λειτουργίες έχει καταστραφεί Με άλλα λόγια το άτομο αυτό αν και εξακολουθεί να αναπνέει μόνο του έχει πλήρη απώλεια της συνείδησης δηλ. της γνωστικής και συναισθηματικής ζωής, και της επικοινωνίας με το περιβάλλον, πράγμα που σημαίνει ότι τα άτομα αυτά δεν μπορούν να δουν, να ακούσουν, να γευθούν, να μυρίσουν, να μιλήσουν ή με κάποιο τρόπο να επικοινωνήσουν, δεν αισθάνονται πόνο και δεν παρουσιάζουν γενικά αντιληπτική λειτουργία έχοντας πλήρη απώλεια της αυτογνωσίας. (φλοιώδης θάνατος ή φυτό). Εάν τώρα η επάνοδος της καρδιακής λειτουργίας δεν επιτευχθεί στο ανωτέρω χρονικό διάστημα τότε καταστρέφεται ολόκληρος ο εγκέφαλος (εγκεφαλικά ημισφαίρια, εγκεφαλικό στέλεχος, παρεγκεφαλίδα) και οι γιατροί εγκαταλείπουν κάθε περαιτέρω προσπάθεια ανάνηψης διότι το άτομο αυτό είναι οριστικά και αμετάκλητα νεκρό αφού το εγκεφαλικό στέλεχος έχει καταστραφεί και μαζί με αυτό έχει απολεσθεί η δυνατότητα αυτόματης αναπνοής και έχει επέλθει πλήρης αποδιαοργανωση των εγκεφαλικών ημισφαιρίων (εγκεφαλικός θάνατος). (ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 2,3,4,5) «Ο θανατος του εγκεφαλικου στελέχους είναι συνθήκη επαρκής και αναγκαία για να χαρακτηρισθεί ολόκληρος ο εγκέφαλος νεκρός».     Αμέσως μετά τον εγκεφαλικό θάνατο επακολουθεί λόγω μη οξυγόνωσης (αφού δεν υπάρχει αναπνοή λόγω καταστροφής του εγκεφαλικού στελέχους) και η νέκρωση των υπολοίπων οργάνων του σώματος με σειρά που καθορίζεται από την ευαισθησία που κάθε όργανο έχει στην έλλειψη οξυγόνου. Έτσι πρώτα νεκρώνεται η καρδιά στην συνέχεια οι νεφροί, οι πνεύμονες, το ήπαρ, τα υπόλοιπα όργανα και τέλος το δέρμα (βιολογικός θάνατος)

    Στις περιπτώσεις του εγκεφαλικού θανάτου και πολύ περισσότερο του βιολογικού θανάτου που προήλθαν από προηγηθείσα διακοπή της καρδιακής και αναπνευστικής λειτουργίας όπως τις περιγράψαμε παραπάνω δεν τίθεται θέμα μεταμόσχευσης συμπαγών οργάνων όπως η καρδία, οι νεφροί, οι πνεύμονες, το ήπαρ κλπ διότι τα όργανα αυτά είναι εξ ορισμού νεκρά και επομένως ακατάλληλα για μεταμόσχευση.

    Βεβαίως λόγος για μεταμόσχευση ζωτικών οργάνων δεν μπορεί να γίνει και στην περίπτωση του κλινικού θανάτου η του φλοιώδους θανάτου δηλ του «φυτού» αφού τα άτομα αυτά είναι εν ζωή δηλ αναπνέουν από μόνα τους χωρίς μηχανική υποστήριξη έστω κα αν έχουν όπως είπαμε προηγούμενα πλήρη απώλεια της γνωστικής και συναισθηματικής ζωής.

    Ευλόγως λοιπόν γεννάται το ερώτημα σε ποιες περιπτώσεις μπορούμε να πάρουμε από τον δότη όργανα κατάλληλα για μεταμόσχευση  και με άλλα λόγια σε ποιες περιπτώσεις η μηχανική υποστήριξη της αναπνοής θα μπορούσε να προσφέρει ζωή και όχι απλώς επιβίωση παρεμποδίζοντας ουσιαστικά την φυσιολογική διαδικασία του θανάτου χωρίς να μπορεί να προσφέρει κάποια θεραπεία ?

    Υπάρχουν περιπτώσεις, όπως συμβαίνει σε βαριές κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις μετά από τροχαία ατυχήματα ή σε αυτόματη εγκεφαλική αιμορραγία από ρήξη ανευρύσματος αγγείων του εγκεφάλου όπου πρώτα γίνεται η νέκρωση του εγκέφαλου και μετά ακολουθεί η διακοπή της αναπνευστικής και καρδιακής λειτουργίας. Δηλ. συνεπεία της κακώσεως του εγκεφάλου από το ατύχημα δημιουργείται οίδημα στον εγκέφαλο που οδηγεί σε μείωση της αιμάτωσεως και στην συνέχεια λόγω προοδευτικής αυξήσεως του οιδήματος  σε πλήρη διακοπή της ροής του αίματος  με τελικό αποτέλεσμα την αυτόλυση των εγκεφαλικών κυττάρων και ρευστοποίηση της εγκεφαλικής ουσίας. Εάν ο θάνατος αυτού του ατόμου γίνει ακαριαίως ή πριν προλάβουν να τον μεταφέρουν στην ΜΕΘ και πάλι δεν μπορούμε να μιλήσουμε για μεταμόσχευση ζωτικών οργάνων διότι τα όργανα αυτά εφόσον δεν αιματώνονται και δεν οξυγονώνονται νεκρώνονται σε λίγα λεπτά της ώρας καθιστάμενα ακατάλληλα για μεταμόσχευση. Σε πολλές όμως περιπτώσεις τα άτομα αυτά μετά το τροχαίο η την ρήξη του ανευρύσματος πέφτουν σε κώμα (λόγω της αιμορραγίας και του οιδήματος που προκαλείται από την κρανιοεγκεφαλική κάκωση) δηλ έχουν χάσει τις αισθήσεις τους αλλά διατηρούν αναπνευστική και καρδιακή λειτουργία για ένα διάστημα με άλλα λόγια είναι ακόμη ζωντανά. Εάν λοιπόν τα άτομα αυτά μεταφερθούν στην ΜΕΘ πριν προκληθεί πλήρης καταστροφή του εγκεφάλου από την αιμορραγία και το οίδημα, έχουμε σήμερα την δυνατότητα να διατηρήσουμε την αναπνοή και την κυκλοφορία με τεχνητά μέσα (μηχανική υποστήριξη της αναπνοής) για λίγες ακόμη ώρες ή και 24ωρα. Σε αυτές λοιπόν τις περιπτώσεις αφού αποκλεισθούν άλλες συνυπάρχουσες καταστάσεις που μπορούν ψευδώς να δώσουν την εντύπωση απνοϊκού ατόμου δηλ. ατόμου που δεν αναπνέει όπως η λήψη μεγάλης δόσης βαρβιτουρικών, η υποθερμία, η υπερβολική κατανάλωση οινοπνεύματος κλπ, υπάρχει απόλυτη ένδειξη εγκεφαλικού θανάτου διότι το άτομο αυτό έχει κατεστραμμένα τα εγκεφαλικά ημισφαίρια και επομένως δεν έχει γνωστική και συναισθηματική ζωή όπως είπαμε παραπάνω αλλά ταυτόχρονα έχει νεκρό και το εγκεφαλικό στέλεχος (διότι το οίδημα ή η αιμορραγία στον εγκέφαλο που προκλήθηκαν από το τροχαίο ή την ρήξη του ανευρύσματος συνεχίζονται και μετά την τοποθέτηση του αναπνευστήρα) και συνεπώς δεν έχει αυτόματη αναπνοή αλλά συνεχίζει να αναπνέει με τεχνητά μέσα (μηχανική υποστήριξη της αναπνοής) και ως εκ τούτου διατηρεί ζωντανά τα ζωτικά του όργανα με αποτέλεσμα αυτά να είναι κατάλληλα για μεταμόσχευση.

Επομένως, ο θάνατος του εγκεφαλικού στελέχους δεν πρέπει να συγχέεται, όπως είπαμε παραπάνω, με την προαναφερθείσα «φυτική κατάσταση» (φλοιώδης θάνατος), κατά την οποία ναι μεν υπάρχει απώλεια των «υψηλότερων» εγκεφαλικών λειτουργιών, αλλά το εγκεφαλικό στέλεχος εξακολουθεί να λειτουργεί και να συντηρεί την αναπνοή και την κυκλοφορία. Η «φυτική κατάσταση», η διάρκεια της οποίας είναι τουλάχιστον μερικές ημέρες χαρακτηρίζεται από την απώλεια της αυτογνωσίας και της αντιλήψεως του περιβάλλοντος όπως είπαμε αλλά την διατήρηση της λειτουργικότητος του αυτονόμου ΝΣ ( υπάρχουν εναλλαγές ύπνου και εγρήγορσης,) Ο ασθενής διατηρεί επαρκώς την λειτουργικότητα του εγκεφαλικού στελέχους και του υποθαλάμου, ανοίγει τα μάτια, καταπίνει , αναπνέει, βγάζει κραυγές, κλπ. Μάλιστα ένα πολύ μικρό ποσοστό ασθενών σε φυτική κατάσταση επανέρχεται σε κάποιου βαθμού επικοινωνία Εάν η ¨φυτική κατάσταση» επιμένει πέραν του μηνός μετα την εγκαφαλική βλάβη χαρακτηρίζεται ως «Εμμενουσα φυτικη κατάσταση»  Ετσι λοιπόν το άτομο «φυτό», εφόσον μπορεί να αναπνέει από μόνο του, δεν θεωρείται νεκρό και οι γιατροί θα προσπαθήσουν να το κρατήσουν στη ζωή, όσο είναι δυνατόν, με όλα τα μέσα που διαθέτουν. Βεβαίως, ύστερα από κάποιο χρονικό διάστημα, ο ασθενής θα καταλήξει σε θάνατο από πνευμονική εμβολή, υποστατική πνευμονία και πλήθος άλλων επιπλοκών, στις οποίες προδιαθέτει η «φυτική» κατάσταση. Επίσης, κατ’ ουδένα τρόπο πρέπει ο εγκεφαλικά νεκρός να αποκαλείται (όπως συνήθως ακούμε) κλινικά νεκρός.

    Ενώ λοιπόν, για την ιατρική και τη νομική επιστήμη, ο θάνατος είναι ένας και ορίζεται ως «η ανεπανόρθωτη απώλεια της ικανότητας για συνείδηση, σε συνδυασμό με την ανεπανόρθωτη απώλεια της ικανότητας για αυτόματη αναπνοή », για τον περισσότερο κόσμο υπάρχουν αμφιβολίες διότι η δυνατότητα, σε μερικές περιπτώσεις, τεχνητής υποστήριξης αναπνοής – κυκλοφορίας, δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι ο άνθρωπος εξακολουθεί να ζει. Δεν είναι, ομολογουμένως, εύκολο να κατανοήσει ο μη γιατρός ότι είναι νεκρό ένα άτομο του οποίου το σώμα είναι ζεστό, η αναπνοή του διατηρείται, έστω και τεχνητά, και η καρδιά του συνεχίζει να χτυπά Είναι φανερό ότι ο δρόμος για τις μεταμοσχεύσεις άνοιξε μόνο με τη δυνατότητα της σύγχρονης ιατρικής να δημιουργήσει ΜΕΘ μέσα στις οποίες κατέστη δυνατή η διατήρηση της αναπνοής και της κυκλοφορίας και για κάποιο ακόμη  χρονικό διάστημα μετά τον θάνατο του ασθενούς. Στα ιατρικά χρονικά, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση επανόδου στη ζωή ατόμου, που χαρακτηρίστηκε ως εγκεφαλικά νεκρό. Περιστατικά ανάνηψης εγκεφαλικά νεκρών που ενίοτε βλέπουν το φως της δημοσιότητας αναφέρονται σε περιπτώσεις λανθασμένης διάγνωσης εγκεφαλικού θανάτου ενώ στην ουσία επρόκειτο περί κώματος. (ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 6,7,8)

    Εφόσον τεθεί η διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου, δεν έχει κανένα νόημα η περαιτέρω σύνδεση του νεκρού με τον αναπνευστήρα διότι σ’ αυτήν την περίπτωση ο αναπνευστήρας δεν δίνει ζωή αλλά επιβίωση, παρεμποδίζει ουσιαστικά την διαδικασία του θανάτου χωρίς να μπορεί να προσφέρει κάποια θεραπεία. Η μόνη περίπτωση που έχει σημασία η μηχανική υποστήριξη του ασθενούς στον εγκεφαλικό θάνατο από ιατρικής πλευράς είναι η περίπτωση που υπάρχει συναίνεση του ιδίου όταν ευρίσκετο εν ζωή η των συγγενών του για δωρεά οργάνων του θανόντος, οπότε η αποσύνδεση από τον αναπνευστήρα μπορεί να καθυστερήσει, για λίγες ώρες ακόμα, έως ότου γίνει η αφαίρεση οργάνων. Πρέπει να τονιστεί ότι είναι καθοριστικής σημασίας , εάν ο ίδιος ο θανών δεν είχε εν ζωή συναινέσει για δωρεά των οργάνων του μετά θάνατον, η συγκατάθεση να ζητηθεί και να δοθεί από τους συγγενείς το συντομότερο δυνατόν, μετά από τη διαπίστωση του εγκεφαλικού θανάτου. Όσο περνούν οι ώρες, παρά την τεχνητή διατήρηση της αναπνοής – κυκλοφορίας, δεν επιτυγχάνεται επαρκής οξυγόνωση των ιστών με αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα και, άρα, στη βιωσιμότητα των προσφερομένων οργάνων.  Τα συμπαγή όργανα μετά από την αφαίρεσή τους, μεταφέρονται κάτω από συνθήκες ασηψίας και κατάλληλης θερμοκρασίας και μεταμοσχεύονται εντός καθορισμένου χρονικού διαστήματος, διαφορετικά αφενός δεν πρόκειται να λειτουργήσουν και αφετέρου θα οδηγήσουν στον θάνατο τους λήπτες καρδιάς, πνευμόνων και ήπατος ή θα θέσουν σε πολύ μεγάλο κίνδυνο τη ζωή των ληπτών νεφρού ή παγκρέατος.. Πάντως, όσο πιο γρήγορα γίνεται η μεταμόσχευση από την στιγμή που διαπιστούται ο εγκεφαλικός θάνατος, τόσο καλύτερη είναι η ποιότητα του μοσχεύματος. Τα ιστικά μοσχεύματα (δερματικά, οστικά, κερατοειδείς), μετά από κατάλληλη επεξεργασία τους, μπορούν να συντηρηθούν για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.

       Κατά καιρούς έρχονται στο φως της δημοσιότητας διάφορα απίθανα και ανατριχιαστικά πράγματα για εγκληματικές ενέργειες εναντίον ατόμων σε ερημικές τοποθεσίες και άλλα πολλά, για αφαίρεση οργάνων, τα οποία εν συνεχεία διατηρούνται σε ειδικούς «καταψύκτες» για να πουληθούν και να μεταμοσχευτούν. Όποιος γνωρίζει τις ανωτέρω προϋποθέσεις, που απαιτούνται για να γίνει μία μεταμόσχευση, απορρίπτει τέτοιου είδους ανεύθυνες καταγγελίες, οι οποίες παρ’ ότι εξαφανίζονται, ως ανυπόστατες, ύστερα από 1 – 2 ημέρες τόσο πιο αθόρυβα όσο πιο κραυγαλέα εισήλθαν στο προσκήνιο, έχουν εν τούτοις ολέθριες επιπτώσεις στη δωρεά οργάνων. Η γνώση είναι δύναμη και γιαυτό απαιτείται συνεχής ενημέρωση, μέσα από υπεύθυνα - συστηματικά και όχι αποσπασματικά, σε όλα τα επίπεδα -  εκπαιδευτικά προγράμματα, τα οποία θα διαλύσουν τους μύθους γύρω από τις μεταμοσχεύσεις και θα ευαισθητοποιήσουν το ευρύ κοινό για την αξία της προσφοράς ιστών και οργάνων. Εκατοντάδες άτομα πεθαίνουν κάθε χρόνο σε ΜΕΘ από βαριά εγκεφαλική βλάβη, των οποίων τα όργανα θα μπορούσαν να σώσουν πολλούς από βέβαιο θάνατο και άλλους να βελτιώσουν κατά πολύ την ποιότητα της ζωής τους. Η έκκληση για προσφορά δεν προκαλεί πρόσθετο πόνο στους συγγενείς. Εκτεταμένες έρευνες έχουν αποδείξει ότι ισχύει, τουλάχιστον, μακροπρόθεσμα, το αντίθετο. Η αίσθηση ότι τα όργανα του αγαπημένου τους προσώπου που απεβίωσε, δίνουν δυνατότητα ζωής στον πάσχοντα συνάνθρωπο και η ανείπωτη χαρά και ευτυχία του ανθρώπου που με λαχτάρα περιμένει ένα μόσχευμα και το βρίσκει  απαλύνει τον πόνο τους και τους ανυψώνει πραγματικά. Η αγάπη, ο αλτρουϊσμός και η γενναιοδωρία είναι τα αισθήματα εκείνα που αποτελούν το μοναδικό κίνητρο για κάποιον ο οποίος υπερβαίνοντας τον μεγαλύτερο πόνο μπροστά στην απώλεια δικού του ανθρώπου, καταφέρνει να γεφυρώσει την ζωή με τον θάνατο

 Είμαστε η πρώτη χώρα στην Ευρώπη σε ανθρωποθυσία στον Μολώχ της ασφάλτου, με 2 – 2.5 χιλιάδες νεκρούς κάθε χρόνο, από τροχαία δυστυχήματα, και οι τελευταίοι στις μεταμοσχεύσεις. Η ακατανόητη αυτή απώλεια, ιδίως νέων ατόμων, θα ήταν λιγότερο άσκοπη αν ξεπερνούσαμε τις προκαταλήψεις μας και δίναμε τη συγκατάθεσή μας για δωρεά ιστών και οργάνων. Να σημειωθεί ότι 20 – 30% αυτών των νεκρών πληρούν τα κριτήρια του δυνητικού δότη και θα υπερκάλυπταν τις μεταμοσχευτικές ανάγκες της χώρας.

     Με βάση τα παραπάνω δεχόμαστε για τους εγκεφαλικά νεκρούς ότι η κατάσταση τους είναι μη αναστρέψιμη, η απώλεια συνειδήσεως οριστική και αμετάκλητη και η διατήρηση του ασθενούς στη ζωή μόνο μηχανικά κατορθωτή. Σ αυτήν όμως την περίπτωση όπως τόνισα και προηγούμενα η μηχανική υποστήριξη δεν δίνει ζωή αλλά επιβίωση παρεμποδίζοντας ουσιαστικά την διαδικασία του θανάτου.     Όπως τονίζει ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικόλαος «η μηχανική υπόστήριξη τότε έχει μόνο λόγο, όταν χαρίζει ανακούφιση, ελπίδα και προοπτική ζωής, όταν ο ασθενής μπορεί να αυτονομηθεί και να επανέλθει. Επιδίωξη επιβίωσης χωρίς προοπτική ζωής είναι προσκόληση στα γήινα, άρνηση αιωνιότητος και απόρριψη της ευεργετικής για την ψυχή διαστάσεως του γεγονότος του θανάτου. Η δια της βίας προσπάθεια διατήρησης στην ζωή αποτελεί έκφραση της ανάγκης για αθανασία των ανθρώπων, αλλά όταν περιορίζεται μόνο στο βιολογικό επίπεδο είναι απόδειξη ολιγοπιστίας και επιγειότητος. Όπως δεν δικαιούμεθα να επισπεύσουμε τον θάνατο, δεν δικαιούμεθα και να τον παρατείνουμε ως διαδικασία. Οφείλουμε να τον αποδεχθούμε και να τον σεβαστούμε. Η τεχνητή υποστήριξη όταν οδηγεί σε ζωή είναι ευλογία. Όταν όμως απλώς μεταμορφώνει τον θάνατο από στιγμιαίο γεγονός σε παρατεινόμενη ταλαιπωρία, αγωνία και αμφιβολία, τότε μπορεί να είναι αήθης και ανίερη πράξη σχολαστικότητος και ολιγοπιστίας. Κατά τον Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη «η με τεχνητά μέσα άσκοπη παράταση της ζωής έχει και αυτή τον χαρακτήρα της αλαζονικής στάσεως του ανθρώπου, ανάλογης με εκείνη της βίαιης διακοπής του».

    Η ιατροτεχνολογική αναβολή του θανάτου έναντι παντός τιμήματος αποτελεί μια μοντέρνα ιδιορρυθμία στερούμενη ερεισμάτων στην ελληνική και τη χριστιανική παράδοση. Στο σώμα των ιπποκρατικών έργων, ο ιατρός διδάσκεται την αποδοχή των ορίων της Ιατρικής και την αποχή από τη θεραπεία ασθενών που είναι κατανικημένοι από τη νόσο τους. Ο Πλάτων γράφει ότι ο Ασκληπιός δεν επιχειρούσε να θεραπεύσει τα σώματα που νοσούσαν πλήρως έως το εσωτερικό τους, για να μην επιμηκύνει τη βασανιστική ζωή τους. Στις περιπτώσεις που ο πάσχων διατηρείται στην ζωή μόνο με τεχνικά μέσα, χωρίς να υπάρχει καμία ελπίδα για αναστροφή της κατάστασης του υποβάλλεται σε μια διαδικασία αργού θανάτου χάνοντας μέρα με την μέρα την αξιοπρέπεια του

    Η εκκλησία προσεύχεται για την διευκόλυνση της αναχώρησης της ψυχής γιατί γι αυτήν είναι μεν μεγάλο δώρο η ζωή, μπορεί όμως να είναι μεγαλύτερη ευλογία ο θάνατος. Το περισσότερο που μπορεί να προσφέρει η εκκλησία σε έναν ζώντα άνθρωπο είναι τα μυστήριά της. Στα εγκεφαλικά νεκρά άτομα αδυνατεί να το κάνει αυτό. Οι κανόνες της δεν το επιτρέπουν. Ενώ είναι δυνατόν κάποιος να μεταλάβει των αχράντων μυστηρίων λίγο πριν εκπνεύσει αρκεί να έχει την συνείδηση του και να επικοινωνεί δεν είναι δυνατόν να μεταλάβει αν δεν μπορεί να ανταποκριθεί στα εξωτερικά μηνύματα. όταν δηλ. είναι εγκεφαλικά νεκρός.  Έτσι τα άτομα που είναι εγκεφαλικά νεκρά μαζί με την συνείδηση, τις αισθήσεις, την αντιληπτική ικανότητα έχουν απολέσει οριστικά και την δυνατότητα να λάβουν την Θεία Κοινωνία. Το μόνο που μπορεί να τους προσφέρει η εκκλησία είναι η προσευχή της πράγμα όμως που  αδιακρίτως κάνει για ζώντες και νεκρούς.

    Οι περισσότερες θρησκείες, παρά τις ποικίλες ευαισθησίες τους στα θέματα του σώματος και του θανάτου και τη δυσκολία τους να αποδεχθούν άνευ όρων το επιστημονικό τόλμημα, ή να υιοθετήσουν απερίφραστα τη διείσδυση της επιστήμης σε μεταφυσικούς χώρους, διαβλέποντας μια έντονη έκφραση ανθρώπινης αγάπης και αλληλεγγύης, γενικώς αποδέχονται την ιδέα και την πρακτική της μηχανικής υποστήριξης της αναπνοής και των μεταμοσχεύσεων. Τα δύο όμως βασικά προβλήματα που θα έπρεπε η κάθε θρησκεία να ξεπεράσει προκειμένου να συναινέσει σε αυτά  είναι αφ ενός, μεν, το κατά πόσον οι νέες αυτές χειρουργικές πρακτικές τραυματίζουν το σεβασμό προς το σώμα, αφ ετέρου, δε, το αν ο εγκεφαλικός θάνατος ταυτίζεται με το θάνατο του ανθρώπου. Ο Χριστιανισμός θεωρεί τη δωρεά οργάνων ως μεγάλη συνεισφορά στον βωμό της αγάπης προς τον συνάνθρωπο και ως προσωπική απόφασή μας να γίνουμε δότες.-δωρητές. Μην ξεχνάμε ότι η πρώτη πράξη δημιουργίας είναι μία μεταμοσχευτική πράξη, η δημιουργία της Εύας από την πλευρά του Αδάμ. (ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ)Αυτό καταδεικνύει την σωματική συγγένεια του ανθρώπινου είδους, ότι δηλ. μοιραζόμαστε τα σώματά μας. Όλοι οι άνθρωποι είμαστε συγγενείς εξ αίματος και σώματος. Η δωρεά λοιπόν των οργάνων δεν είναι απλή προσφορά, είναι μοίρασμα της ζωής και του σώματος με τους αδελφούς, είναι πράξη κοινωνίας. Είναι εξ ορισμού πράξη υψηλής ηθικής και έντονου ανθρωπισμού. Είναι ενέργεια ευθύνης και αλληλεγγύης , της έσχατης που μπορεί κανείς να επιδείξει.

Το φρόνημα και η διάθεση της αυτοπροσφοράς αποτελούν τον πνευματικό άξονα της ηθικής της Εκκλησίας επί του θέματος των μεταμοσχεύσεων. Όπως τονίζει και πάλι ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικόλαος «Η διάθεση προσφοράς οργάνων όπως και η μετάγγιση του αίματος είναι κατ’ εξοχήν πράξεις που υπογραμμίζουν τον κοινωνικό χαρακτήρα της αγάπης. Γιατί δεν μεταφέρει κανείς μόνο αισθήματα και το περιεχόμενο της διάθεσης ή ακόμη και της ψυχής του, αλλά προσφέρει και από την βιολογική υπόστασή του. Τέτοιες πράξεις υπογραμμίζουν το δισύνθετο και διφυές του ανθρώπου, την συνάφεια της ψυχής με το σώμα. Αυτή η συμφυΐα, το γεγονός ότι ο άνθρωπος είναι ψυχή και σώμα, φύση και πνεύμα, αποτελεί συνέπεια του δόγματος των δύο φύσεων του Χριστού, έκφραση της διπλής φύσης τού κατ’ εικόνα πλασμένου ανθρώπου, και η Εκκλησία την περιβάλει με το βάρος της θεολογικής της αλήθειας».

     Είναι χαρακτηριστικές πάνω στο θέμα των μεταμοσχεύσεων και της δωρεάς οργάνων οι απόψεις του μακαριστού μητροπολίτη Ρόδου Σπυρίδωνος όπως τις διατυπώνει σε ένα κείμενο του. Το ζήτημα λέει της αφαιρέσεως εσωτερικών οργάνων και της μεταμοσχεύσεως αυτών εις ζώντας ασθενείς δεν ευρίσκει αντίθεσιν εις τε την γραφήν και την παράδοσιν της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Η αντίληψις εις πολλούς εριζωμένη ότι ο νεκρός πρέπει να παραμείνει ανέπαφος και ακέραιος και ότι κάθε απόπειρα να αφαιρεθεί τεμάχιο ή όργανο νεκρού σώματος αποτελεί ανεπίτρεπτο σκύλευση του τεθνεώτος, ουδόλως ευρίσκει έρεισμα εις την εκκλησιαστική διδασκαλία, οφείλεται δε προφανώς εις αρχαίας δοξασίας απορριπτομένας υπό της εκκλησίας. Τέτοιες αντιλήψεις συναντώνται στην διδασκαλία του αρχαίου Ισραήλ.  Δια της εμφανίσεως του Χριστανισμού πάντα γέγονε καινά και η θρησκεία της χάριτος εδίδαξε ότι ολόκληρος η βίωσις του Χριστανού είναι αδιαίρετος, συνεπώς δε και ο θάνατος κρίνεται ως απλούν επεισόδιον, μη διακόπτον την καθολικήν υποχρέωσιν του πιστού, όπως εις την κατά κόσμον ζωήν και μετ’ αυτήν παρέχει αενάως και ενεργώς τα κατά χρέος δείγματα αγάπης προς τον πλησίον». Και αυτά λοιπόν τα κατά χρέος δείγματα αγάπης για τα οποία ομιλεί ο μακαριστός ιεράρχης στην κατά κόσμο ζωή δηλ για τους ζώντες όλοι μας εύκολα τα αντιλαμβανόμεθα. Ένα χέρι βοηθείας, λίγα τρόφιμα, λίγα χρήματα, ένα καλός λόγος στον πάσχοντα συνάνθρωπό μας αναμφίβολα αποτελούν εκδηλώσεις της προς το πλησίον αγάπης στην κατά κόσμο ζωή. Η κυριότερη όμως έκφραση των κατά χρέος δειγμάτων αγάπης στην μετά κόσμο ζωή δηλ. για τους κεκοιμημένους αδελφούς ημών είναι η προσφορά των μελών και του ιδίου σώματος αυτών «ίνα σώσωσιν τους αδελφούς αυτών». Τι λοιπόν πλέον θεάρεστο από το να δίδεται υπό του θνήσκοντος αδελφού το υγιές όργανο ή μέλος του σώματος του για να διασωθεί και ζωοποιηθεί ζων αλλά και κινδυνεύων αδελφός αυτού; Τούτο και δια την ψυχήν του δότου θα αποτελέσει δικαίωσιν και δια τον λήπτην πηγήν ευγνωμοσύνης και παρόρμησιν προς ηθικήν βελτίωσιν. Και μάλιστα το πνευματικό όφελος του δότου είναι τοσούτον μεγαλύτερον από το βιολογικό κέρδος του λήπτου όσο ανωτέρα είναι η ψυχή από το σώμα. Διότι ο λήπτης λαμβάνει θνητόν σώμα ενώ ο δότης δίδει από την αθάνατον ψυχήν του. Ο δότης ημπορεί μεν να ωφελεί με την προσφορά του, ωφελείται όμως ο ίδιος τα μέγιστα με την πράξη της συναινέσεως του διότι τότε εκτός από δότης γίνεται ταυτόχρονα και δωρητής. Σώζει βιολογικώς τον λήπτην και πνευματικά τον εαυτόν του.  Υπό την έννοιαν ταύτην φρονούμεν –συνεχίζει ο μακαριστός ιεράρχης - ότι κάθε παρέμβαση συγγενών και φίλων , προς παρεμπόδισιν αφαιρέσεως οργάνου νεκρού προς μεταμόσχευσιν εις ασθενή, αποτελεί αμάρτημα διότι κωλύει την αθάνατον ψυχή στην εκπλήρωσιν του καθήκοντος τής προς τον πλησίον αγάπης.

    Ίσως στο σημείο αυτό θα ηταν σκόπιμο να αναφερθεί το ότι στην μακραίωνα ιστορία της ανθρωπότητος , αν εξαιρέσει κανείς την δημιουργία της Ευας από την πλευρά του Αδάμ που θεωρείται όπως είπα και προηγούμενα η πρώτη μεταμοσχευτική πράξη, (ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ) η πρώτη μεταμόσχευση ανθρώπινου οργάνου – μέλους εγενετο από του ιατρούς Αγίους Αναργύρους Κοσμά και Δαμιανό το 400 μΧ περίπου όταν συγκόλλησαν το κάτω άκρο ενός Άραβα που μόλις είχε πεθάνει σε ασθενή που  του ακρωτηριάσαν το πόδι λόγω γάγγραινας Το ιατρικό περιοδικό Spectrum της εταιρείας “Pfizer”, θέλοντας να δημοσιεύσει έναν έγχρωμο πίνακα με θέμα “Το θαύμα του Μαύρου Ποδιού”, των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού.  ανακάλυψε ότι υπάρχουν πλέον των 1500 ζωγραφικών πινάκων της εποχής της Αναγέννησης στα διάφορα μουσεία και Εκκλησίες της Ευρώπης, οι οποίοι απεικονίζουν το γεγονός της μεταμόσχευσης του μέλους από τους αγίους Κοσμά και Δαμιανό. (ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ)

   Έχει ενδιαφέρον και αξίζει να σημειωθεί ότι η σύγχρονη ορθόδοξη παράδοση συνδέεται ιδιαίτερα με την ιδέα των μεταμοσχεύσεων , μια και ο Ρώσος Αγιος Λουκάς Βοινο-Γιασενετσκι, περίφημος καθηγητής της Χειρουργικής  στο πανεπιστήμιο της Τασκένδης  και Αρχιεπίσκοπος Συμφερουπόλεως και Κριμαίας, στην πραγματικότητα είναι ο πρώτος σύγχρονος χειρουργός που έκανε μεταμόσχευση. (ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ) Είναι το πρόσωπο που έκανε πράξη τη Θεολογία, διακονώντας τον άνθρωπο υπό τη διπλή ιδιότητά του: ως επισκόπου (ιατρού των ψυχών) και ως  χειρουργού (θεραπευτή των σωμάτων), προσφέροντας στον πάσχοντα άνθρωπο τα δώρα της επιστήμης – την οποία «Κύριος έδωκεν ανθρώποις». Όπως αναφέρει ο Σεβασμιώτατος Αργολίδος κ.κ. Νεκτάριος, που αποτελεί τον βασικό βιογράφο του Αγίου Λουκά, στο Νοσοκομείο του Γιανισεισκ επεχείρησε μια πρωτοποριακή και δυσκολότατη επέμβαση. (ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ) Του έφεραν έναν νέο άνδρα με βαρειά νεφρική ανεπάρκεια. Η κατάσταση του ήταν απελπιστική. Ο επίσκοπος ιατρός , μη έχοντας άλλη λύση, αποφάσισε να κάνει μια ηρωική επέμβαση και επιχείρησε μεταμόσχευση νεφρού από μοσχάρι στο νεαρό ασθενή, παρά τα πενιχρά μέσα που διέθετε. Ο γιατρός που διηγήθηκε το γεγονός αυτό, χαρακτηρίζει επιτυχημένη την επέμβαση, δίχως άλλες λεπτομέρειες για το πόσο έζησε ο ασθενής , τα μετεγχειρητικά προβλήματα κλπ. Τονίζει όμως πως ο Επίσκοπος Λουκάς άφησε έκπληκτους τους συναδέλφους του με την επέμβαση αυτή. Οι μεταμοσχεύσεις ήταν τότε μάλλον στην σφαίρα της φαντασίας. Πολλές δεκαετίες αργότερα θα γενικευθούν. Παρόλο που  ήταν η πρώτη εγχείρηση μεταμόσχευσης, δεν έγινε ευρύτερα γνωστή, προφανώς για πολιτικούς λόγους στο περιβάλλον που ζούσε ο Άγιος Λουκάς . Δεν θα έπρεπε να προβληθεί ένας «εχθρός του λαού»! Γι αυτό επίσημα ως πρώτη τέτοια εγχείρηση θεωρείται αυτή του καθηγητού Yuri Voronoy to 1936, (μια δεκαετία μετά) όταν έκανε μεταμόσχευση νεφρού χοίρου σε μια γυναίκα με ουραιμία». Εἰρήσθω ἐν παρόδῳ ότι η πρώτη επιτυχής μεταμόσχευση νεφρού (ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ) έγινε στην Βοστόνη το 1954 από τον J. Murray , του ήπατος το 1963 από τον Starzl, του πνεύμονας το 1963 από τον Hardy, του Παγκρεατος το 1966 από τον Kelly,(ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ) και της καρδιάς το 1967 από τον Barnard (ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ)

     Από την άλλη πλευρά θα πρέπει να τονίσω ότι είναι ηθικά ανεπίτρεπτη και κάθε μορφή ευθανασίας  με την δικαιολογία ευρέσεως απαραιτήτων μοσχευμάτων. Ποτέ δεν θα έλθει καλό με κακό τρόπο . Το καλό θα έλθει με το καλό. Με αήθη τρόπο δεν μπορούμε να έχουμε ηθικό τέλος . Δεν μπορούμε και θα πρέπει να αποκλείσουμε να μεταμορφώσουμε την ανάγκη ανευρέσεως μοσχευμάτων σε απαίτηση που θα μας οδηγήσει σε ηθικά απαράδεκτα φαινόμενα, χρησιμοποιώντας όργανα θανατοποινιτών, φυτικών ασθενών ή ανεγκέφαλων βρεφών. 

    Σύμφωνα λοιπόν με το κείμενο των βασικών θέσεων της Εκκλησίας της Ελλάδος πάνω στο θέμα των μεταμοσχεύσεων, αυτό που στην ουσία επιτυγχάνει η τεχνητή υποστήριξη της αναπνοής είναι ότι προσωρινά αναχαιτίζει την διαδικασία αποσύνθεσης του σώματος όχι όμως και την αναχώρηση της ψυχής δηλ η αναχώρηση της ψυχής γίνεται ευθύς ως επέλθει ο εγκεφαλικός θάνατος. Γι αυτό και η Εκκλησία της Ελλάδος δέχεται την διεθνώς ομόφωνη άποψη ότι ο εγκεφαλικός θάνατος ταυτίζεται με το αμετάκλητο βιολογικό τέλος του ανθρώπου δηλ. ο εγκεφαλικός θάνατος ταυτίζεται απολύτως με τον βιολογικό θάνατο. Αλλά και οι περισσότερες θρησκείες αποδέχονται τον εγκεφαλικό θάνατο ως ταυτόσημο με τον βιολογικό θάνατο του ανθρώπου και δέχονται την δωρεά οργάνων και τις μεταμοσχεύσεις ως πράξεις συναλληλίας.   Εξυπακούεται βεβαίως ότι όλα αυτά ισχύουν υπό την προϋπόθεση της τήρησης αφενός μεν ειδικών νόμων και κανονισμών που κατοχυρώνουν της ιερότητα του ανθρώπου, της ψυχής και του σώματος, αφετέρου την σχολαστική τήρηση όλων εκείνων των διαδικασιών που απαιτούνται από ιατρικής πλευράς προκειμένου να γίνει η διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου. που όπως είπαμε ιατρικά και νομικά ορίζεται ως η ανεπανόρθωτη απώλεια της ικανότητας για συνείδηση σε συνδυασμό με ανεπανόρθωτη απώλεια της ικανότητας για αυτόματη αναπνοή.

Πριν κλείσω αυτή μου την αναφορά μου θα ήθελα να κάνω κάποια διευκρίνιση πάνω στο τι σημαίνει Δωρητής και τι Δότης οργάνων διότι πολλές φορές οι έννοιες αυτές συγχέονται. Έτσι  Δωρητής είναι το άτομο που έχει δηλώσει εν ζωή γραπτώς την επιθυμία του να γίνει δότης ιστών και οργάνων, ύστερα από τον θάνατό του, εφόσον υπάρξουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις, και, ως εκ τούτου, είναι κάτοχος της σχετικής κάρτας του Δωρητού. Πρέπει να γίνει σαφές ότι από εκατοντάδες δωρητές, τελικά, ένας θα γίνει δότης διότι η πιθανότητα θανάτου, κάτω από τις προαναφερθείσες συνθήκες, είναι, σχετικά, πολύ μικρή. Επίσης, πολλοί δότες δεν υπήρξαν ποτέ, τυπικά, δωρητές. Έγιναν δότες, διότι οι συγγενείς έδωσαν τη συγκατάθεσή τους, θεωρώντας, ότι το προσφιλές πρόσωπο που απεβίωσε (και του οποίου γνώριζαν τις φιλοσοφικές και τις άλλες περί ζωής απόψεις του) δεν θα είχε αντίρρηση στην προσφορά μοσχευμάτων. Βέβαια και σαυτό το θέμα εγείρονται πολλές ενστάσεις διότι στην προκειμένη περίπτωση υπεισέρχεσαι η έννοια της  εικαζομένης συναίνεσης σύμφωνα με την οποία νομικά πραγματοποιείται η αφαίρεση ενός ή περισσοτέρων οργάνων από ενήλικο, «θανόν πρόσωπο» εφόσον, όσο ζούσε, δεν είχε εκφράσει την αντίθεσή του στην αφαίρεση αυτή. Η τακτική της «εικαζόμενης συναίνεσης» πάσχει εμφανώς από έλλειμμα δημοκρατικού φρονήματος και προκαλεί μείζονες αντιδράσεις. Ποιος γιατρός θα τολμήσει να   αφαιρέσει ζωτικά όργανα «εγκεφαλικά νεκρού» ασθενούς, εάν υπάρχει σαφής αντίρρηση των αμέσων συγγενών του; Συναίνεση υπάρχει μόνον όταν αυτή έχει δηλωθεί ρητώς και εγγράφως και όχι όταν τεκμαίρεται, αλλά η περαιτέρω ανάπτυξη του θέματος αυτού δεν είναι αντικείμενο της παρούσης αναφοράς μου.

   Είναι φανερό ότι οι μεταμοσχεύσεις δεν είναι καθαρά ιατρικό θέμα. Έχουν έντονη κοινωνική, ηθική, νομική και πνευματική διάσταση.  Πέραν δε αυτού καθένας διαμορφώνει τις απόψεις του ανάλογα με την οπτική γωνία που βλέπει το θέμα. Άλλη η οπτική γωνία του λήπτη , άλλη του δότη, άλλη του ιατρού άλλη των συγγενών και άλλη της κοινωνίας. Όμως από οποιαδήποτε διάσταση και αν εξετάσει κάνεις το θέμα της μηχανικής υποστήριξης της αναπνοής, της δωρεάς οργάνων σώματος και των μεταμοσχεύσεων και από οποιαδήποτε οπτική γωνία και να το δει, προκειμένου να διαμορφώσει την άποψη του σύμφωνα με τα πιστεύω του, την κουλτούρα του την διαπαιδαγώγησή του τις θρησκευτικές του καταβολές και πεποιθήσεις θα πρέπει πρώτα από όλα να γνωρίζει τι σημαίνει εγκεφαλικός θάνατος που αποτελεί όπως είπαμε την απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνει μεταμόσχευση οργάνου σώματος. Το αν κατάφερα να κάνω κτήμα σας αυτή την γνώση θα το κρίνετε εσείς.

Η επιτυχία της σύγχρονης ιατρικής έγκειται στο ότι, με την μηχανική υποστήριξη, αναστέλει την διακοπή της καρδιοαναπνευστικής λειτουργίας την στιγμή που ο εγκέφαλος αρχίζει ραγδαία να νεκρώνεται.  Η μηχανική υποστήριξη της αναπνοής και ο εγκεφαλικός θάνατος εν κατακλείδι, έδωσε την καταπληκτική δυνατότητα να μεταμοσχεύονται όργανα από έναν που αμετάκλητα αναχωρεί σε κάποιον που διαφορετικά είναι αδύνατον να ζήσει. Οι μεταμοσχεύσεις μεταμορφώνουν το δράμα του λήπτου σε ελπίδα ζωής.  Υπό το πρίσμα αυτό η δωρεά οργάνων σώματος, απαραίτητος προϋπόθεση της οποίας είναι η μηχανική υποστήριξη  της αναπνοής, είναι προσφορά ζωής, αποτελεί ηρωική και ενάρετη πράξη και είναι απόδειξη ανυπέρβλητης αγάπης προς τον πλησίον. Και αυτή η αγάπη ποτέ δεν πεθαίνει. Αγαπώντας αληθινά ζούμε και μετά τον θάνατον όπως τα όργανα του δότη.  Η επιστήμη εμπνεομένη από τον θεό και σεβομένη την μοναδικότητα και ιερότητα του ανθρωπίνου προσώπου θαυματουργεί. Το θαύμα μπορεί να τελεσθεί πριν από την μεταμόσχευση , κατά την μεταμόσχευση και μετά από αυτήν.  Το θαύμα όμως θα ολοκληρωθεί όχι μόνο  με την παράταση και την ποιότητα ζωής του ασθενούς αλλά και με την υγεία της ψυχής, την ειλικρινή μετάνοια και τη δόξα του Πανάγαθου Θεού. Και επειδή η Επιστήμη και η Ιατρική είναι δώρα του θεού σας διαβεβαιώ ότι εμείς οι ιατροί, υπηρέτες της ιατρικής λειτουργούμε ως εντολοδόχοι Εκείνου, και στεκόμαστε με σεβασμό μπροστά στον άρρωστο ως πρόσωπο κατ’ εικόνα Θεού.