ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΕΜΒΟΛΙΑ ΓΡΙΠΗΣ - ΠΝΕΥΜΟΝΙΟΚΟΚΚΟΥ – ΕΡΠΗΤΟΣ ΖΩΣΤΗΡΟΣ ΠΟΙΟΙ ΚΑΙ ΠΟΤΕ

Από τον Ιατρό Ιωάννη Γ. Γκούβερη MD PhD*

Ποια η σημασία των εμβολιασμών γενικά

Τα εμβόλια μας υπερασπίζονται από θανατηφόρες ασθένειες. Το κάνουν αυτό δουλεύοντας με την φυσική άμυνα του οργανισμού για να εμποδίσουν την εμφάνιση της νόσου και να μην αρρωστήσουμε. Είναι ένα ασφαλής και έξυπνος τρόπος να παράγει ο άνθρωπος μια προστατευτική απόκριση, να δημιουργήσει δηλαδή του παράγοντες εκείνους που θα τον βοηθήσουν να παραμείνει υγιής και ασφαλής από την νόσο.

Δύο είναι οι βασικοί λόγοι για τον εμβολιασμό. Ο πρώτος είναι να προστατεύσουμε τον εαυτό μας από την νόσο και ο δεύτερος να προστατεύσουμε και όλους αυτούς που βρίσκονται γύρω μας.

Υπάρχουν κάποια άτομα που για διαφόρους λόγους δεν μπορούν να εμβολιασθούν Αυτά τα άτομα είναι

• Άτομα που είναι αλλεργικά σε κάποια από τις δραστικές ουσίες ή τα άλλα συστατικά που περιέχονται μέσα στο εμβόλιο.
• Άτομα με σοβαρές διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος (π.χ. συγγενείς ανοσολογικές ανεπάρκειες) ή άτομα που λαμβάνουν ειδικές θεραπευτικές αγωγές ((π.χ. χημειοθεραπεία, μεταμόσχευση μυελού των οστών ή άλλου οργάνου, ή χορήγηση υψηλών δόσεων στεροειδών) δεν μπορούν να κάνουν ορισμένα εμβόλια όπως, για παράδειγμα, το εμβόλιο της ιλαράς, της παρωτίτιδας, της ερυθράς, της ανεμευλογιάς κλπ.
• Γυναίκες σε περίπτωση εγκυμοσύνης δεν μπορούν να κάνουν ορισμένα εμβόλια όπως της ιλαράς, της παρωτίτιδας της ερυθράς και του έρπητα ζωστήρα. Πρέπει να καταβάλλεται κάθε προσπάθεια ούτως ώστε οι γυναίκες να λαμβάνουν όλα τα εμβόλια που συνιστώνται στο πλαίσιο του προγραμματισμένου εμβολιασμού προτού φτάσουν σε αναπαραγωγική ηλικία. Οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας θα πρέπει να συζητούν με τον γιατρό τους σχετικά με τη χορήγηση των συνιστώμενων εμβολίων πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την εγκυμοσύνη.
• Ολα αυτά τα άτομα που για κάποιο λογο δεν μπορούν να εμβολιασθούν επωφελούνται από τον πλήρη εμβολιασμό των οικείων τους (π.χ. μέλη της οικογένειας, φροντιστές, συγγενείς φίλοι) διότι έτσι τους παρέχεται μια έμμεση προστασία.

Είναι σημαντικό όλοι να εμβολιάζεσθε εγκαίρως με τα εμβόλια που χρειάζονται κάθε φορά. Μην περιμένετε έως ότου εκτεθείτε σε μια νόσο όπως κατά την διάρκεια μιας ενδημίας. Πιθανόν να μην υπάρχει αρκετός χρόνος για να δημιουργήσει το εμβόλιο τις απαραίτητες εκείνες συνθήκες για να σας κρατήσουν ασφαλή από την νόσο.

ΕΜΒΟΛΙΟ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ. (Γίνεται κάθε χρόνο)

Ποιοι πρέπει να το κάνουν.

Χορηγείται σε άτομα που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου:
-Ηλικία >60 ετών
-Ενήλικες που παρουσιάζουν έναν η περισσότερους από τους παρακάτω επιβαρυντικούς παράγοντες ή χρόνια νοσήματα:

• Άσθμα ή άλλες χρόνιες πνευμονοπάθειες
• Καρδιακή νόσο με σοβαρή αιμοδυναμική διαταραχή
• Ανοσοκαταστολή (κληρονομική ή επίκτητη)
• Μεταμόσχευση οργάνων
• Δρεπανοκυτταρική αναιμία και άλλες αιμοσφαιρινοπάθειες
• Σακχαρώδη διαβήτη ή άλλο χρόνιο μεταβολικό νόσημα
• Χρόνια νεφροπάθεια
• Νευρολογικά ή νευρομυϊκά νοσήματα
• Σύνδρομο Down

-Έγκυες ανεξαρτήτως ηλικίας κύησης, λεχωΐδες, θηλάζουσες

-Άτομα με Νοσογόνο παχυσαρκία (ΔΜΣ) >40 kg/m2) και παιδιά με ΔΜΣ>95η θέση

-Παιδιά που παίρνουν Ασπιρίν (π.χ. για Νόσο Kawasaki, Ρευματοειδή αρθρίτιδα κλπ)

-Άτομα που βρίσκονται σε στενή επαφή με παιδιά < 6 μηνών ή φροντίζουν άτομα με υποκείμενο νόσημα που τους κατατάσσει σε ομάδα υψηλού κινδύνου

-Κλειστοί πληθυσμοί όπως το προσωπικό και οι εσωτερικοί σπουδαστές (σχολείων, στρατιωτικών και αστυνομικών σχολών και ειδικών σχολείων κλπ), νεοσύλλεκτοι στις ένοπλες δυνάμεις, καθώς και οι τρόφιμοι και το προσωπικό ιδρυμάτων (ιδρύματα χρονίως πασχόντων, μονάδες φιλοξενίας ηλικιωμένων, καταστήματα κράτησης κλπ).

- Εργαζόμενοι σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας (ιατρονοσηλευτικό προσωπικό και λοιποί εργαζόμενοι, φοιτητές επαγγελμάτων υγείας σε κλινική άσκηση) και σε κέντρα διαμονής προσφύγων – μεταναστών

- Κτηνίατροι καθώς και επαγγελματίες στον χώρο της ζωϊκής παραγωγής και ειδικά: πτηνοτρόφοι, χοιροτρόφοι, εκτροφείς, σφαγείς και γενικά άτομα που έρχονται σε συστηματική επαφή με πουλερικά ή χοίρους

- Άστεγοι.

Πότε πρέπει να γίνεται

Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να προστατευθεί κανείς από τη γρίπη είναι ο έγκαιρος εμβολιασμός, ο οποίος συστήνεται να γίνεται κατά τους μήνες Οκτώβριο – Νοέμβριο (μέσα Οκτωβρίου μέχρι τέλος Νοεμβρίου) κάθε χρόνο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορεί να γίνει και καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου γρίπης. (έτσι όμως μειώνεται η αποτελεσματικότητα του).

Πότε δεν πρέπει να γίνεται (αντενδείξεις)

• Σοβαρή αλλεργική αντίδραση (π.χ. αναφυλαξία) σε οποιαδήποτε προηγούμενη δόση η συστατικό του εμβολίου. (απόλυτη αντένδειξη)
• Σε περίπτωση ιστορικού αναφυλαξίας ή κνίδωσης σε πρωτεΐνης αυγού (σχετική αντένδειξη). Στις περιπτώσεις αυτές το εμβόλιο μπορεί να γίνει αφού ληφθούν ειδικά μέτρα (συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό)
• Εάν υπάρχει ιστορικό Συνδρόμου Gullain – Barre εντός διαστήματος 6 εβδομάδων από τον προηγούμενο αντιγριπικό εμβολιασμό (σχετική αντένδειξη)
• Όταν συνυπάρχει εμπύρετο νόσημα

ΕΜΒΟΛΙΟ ΠΝΕΥΜΟΝΙΟΚΟΚΚΟΥ -Συζευγμένο (PCV13) και πολυσακχαριδικό (PPSV23)-

Για τον Πνευμονιόκοκο γίνονται δύο εμβόλια και για την πλήρη κάλυψη του εμβολιαζομένου πρέπει να γίνουν και τα δύο.

• Το συζευγένο PCV13 ή 13δύναμο το οποίο γίνεται εφάπαξ (μια δόση)
• Το πολυσακχαριδικό PPSV23 ή 23δύναμο το οποίο γίνεται σε μία, δυο ή τρεις δόσεις ανά πενταετία ανάλογα με τις ενδείξεις

Ποιοι πρέπει να τα κάνουν και πότε

• Ενήλικες ≥65 ετών και άτομα που ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου ανεξαρτήτως ηλικίας δηλ. και μικρότερα των 65 ετών πρέπει να λαμβάνουν και τα δύο είδη εμβολίων. Συστήνεται να προηγείται το εμβόλιο PCV13 και μετά 1 (ένα) χρόνο να ακολουθεί το PPSV23. Στην περίπτωση που έχει προηγηθεί PPSV23, τότε το PCV13 πρέπει να γίνεται μετά 1 (ένα) χρόνο και μετά 5(πέντε) χρόνια γίνεται και πάλι το PPSV23. Στην περίπτωση που πρόκειται για άτομα για τα οποία απαιτείται γρήγορη προφύλαξη (ανοσοκατεσταλμένοι, σπληνεκτομηθέντες κλπ) ειδικά σε περιόδους προβληματικές όπως η τωρινή που διανύουμε την περίοδο της πανδημίας του SARS Covid 2, το PPSV23 μπορεί να γίνει και 8 εβδομάδες (2 μήνες) μετά το PCV13
• Ατομα που ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου είναι τα άτομα με:
  • Ανοσοανεπάρκεια ή υποκείμενα νοσήματα όπως Αλκοολισμός, Χρόνιες καρδιοπάθειες, Χρόνια ηπατική νόσος, Χρόνια πνευμονοπάθεια, Κάπνισμα, Σακχαρώδης διαβήτης, Κοχλιακό εμφύτευμα, Διαφυγή ΕΝΥ
  • Ατομα με ανατομική ή λειτουργική ασπληνία όπως Συγγενής ή επίκτητη ασπληνία (άτομα που για κάποιο λόγο έχει αφαιρεθεί ο σπλήνας) ή πάσχουν από Δρεπανοκυτταρική νόσο ή άλλη αιμοσφαιρινοπάθεια
  • Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς όπως άτομα που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα ή πάσχουν από Κακοήθεις νεοπλασίες, Λευχαιμία, Λέμφωμα, Πολλαπλούν μυέλωμα, HIV λοίμωξη, Νεφρωσικό σύνδρομο, Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια ή Μεταμόσχευση συμπαγούς οργάνου.

Σε άτομα < 65 ετών που για κάποιο από τους προαναφερθέντες λόγους πρέπει να γίνει το πνευμονιοκοκκικό εμβόλιο, ο αριθμός των συνιστωμένων δόσεων του PPSV23 (μια, δύο ή τρεις) και η σειρά των εμβολίων (PCV13 και PPSV23) πρέπει να καθορίζεται από τον θεράποντα ιατρό.

Τα εμβόλια του Πνευμονιοκοκκου (PCV13 ή PPSV23) μπορούν να γίνουν οποιαδήποτε εποχή του έτους. Στην περίπτωση που το άτομο θα εμβολιασθεί την περίοδο που γίνεται και το εμβόλιο της γρίπης (μέσα με τέλος φθινοπώρου) τότε είναι δυνατόν τα δυο εμβόλια δηλ. της γρίπης και του πνευμονιοκόκου (PCV13 ή PPSV23) να γίνουν ταυτόχρονα σε διαφορετικά σημεία ένεσης (το ένα στο ένα χέρι και το άλλο στο άλλο). Εάν δεν γίνουν ταυτόχρονα τότε πρέπει να γίνουν με διαφορά ενός μήνα (προηγείται το εμβόλιο της γρίπης)

Πότε δεν πρέπει να γίνεται

• Σε σοβαρή αλλεργική αντίδραση (π.χ. αναφυλαξία) σε προηγουμένη δόση ή σε οποιαδήποτε συστατικό του εμβολίου. (απόλυτη αντένδειξη)
• Το PCV13 αντενδεικνύεται και στην περίπτωση που το άτομο έχει εμφανίσει αλλεργική αντίδραση σε άλλο εμβόλιο που περιέχει τοξοειδές της διφθερίτιδος όπως π.χ. στο Τριπλούν Εμβόλιο Διφθερίτιδος – Τετάνου – Κοκκύτη (DTap, Tdap) ή στο Διπλούν Διφθερίτιδος – Τετάνου (DT, Td)
• Όταν συνυπάρχει εμπύρετο νόσημα

ΕΜΒΟΛΙΟ ΕΡΠΗΤΟΣ ΖΩΣΤΗΡΟΣ (HZV) (Γίνεται εφάπαξ)

Ποιοι και πότε πρέπει να το κάνουν

Το εμβόλιο του Έρπητος Ζωστήρος γίνεται εφάπαξ (μια δόση) και συνιστάται:

• Σε ενήλικες >60 ετών, ανεξάρτητα αν τα άτομα αυτά έχουν παρουσιάσει στο παρελθόν επεισόδιο προσβολής από Έρπητα Ζωστήρα.
• Άτομα ηλικίας >60 ετών με ανοσοκαταστολή εφόσον η κατάστασή τους δεν αποτελεί αντένδειξη. Ειδικότερα οι ασθενείς που πρόκειται να λάβουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία πρέπει να εμβολιασθούν τουλάχιστον ένα μήνα πριν την έναρξη της θεραπείας.

Πότε πρέπει να γίνεται

Το εμβόλιο μπορεί να γίνει οποτεδήποτε. Σε περίπτωση που το άτομο έχει προβληθεί από Έρπητα Ζωστήρα ο εμβολιασμός μπορεί να γίνει μετά παρέλευση ενός έτους από το επεισόδιο του έρπητος.

Tο εμβόλιο του Έρπητος συγχορηγείται με το εμβόλιο της Γρίπης σε διαφορετικά σημεία ένεσης (το ένα στο ένα χέρι και το άλλο στο άλλο χέρι) ενώ με το εμβόλιο του Πνευμονιοκόκκου πρέπει να υπάρχει διαφορά ενός μηνός.

Πότε δεν πρέπει να γίνεται

• Σε σοβαρή αλλεργική αντίδραση (πχ αναφυλαξία ) σε προηγουμένη δόση ή σε οποιαδήποτε συστατικό του εμβολίου (απόλυτη αντένδειξη)
• Κύηση (απόλυτη αντένδειξη) Επιπλέον η εγκυμοσύνη πρέπει να αποφεύγεται για ένα μήνα μετά τον εμβολιασμό.
• Λίαν σοβαρή ανοσοανεπάρκεια (π.χ. αιματολογικοί ή συμπαγείς όγκοι, χημειοθεραπεία, συγγενής ανοσοανεπάρκεια , μακράς διαρκείας ανοσοκατασταλτική θεραπεία (συμπεριλαμβανομένων υψηλών δόσεων κορτικοειδών), ασθενείς με HIV και σοβαρή ανοσοκαταστολή).
• Ενεργός φυματίωση που δεν είναι υπό θεραπευτική αγωγή.
• Ασθενείς που για διαφόρους λόγους λαμβάνουν αντιικά φάρμακα (σχετική αντένδειξη) Σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να αποφεύγεται η χορήγηση των παραπάνω αντιικών φαρμάκων για τουλάχιστον 14 ημέρες.
• Όταν συνυπάρχει εμπύρετο νόσημα

Σχετική αντένδειξη που αφορά όλα γενικώς τα εμβόλια (ανεφέρθη ήδη) είναι η παρουσία εμπυρέτου νοσήματος δηλ πυρετού. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται η υποχώρηση του πυρετού και του νοσήματος που συνοδεύει ώστε στην συνέχεια να γίνει ο εμβολιασμός.

Όλα τα παραπάνω εμβόλια συνήθως δεν προκαλούν παρενέργειες και οι πιο συχνές από αυτές είναι τοπικές αντιδράσεις (ερυθρότητα και οίδημα) συνοδευόμενες από πόνο στο σημείο της ένεσης που παρέρχονται σε διάστημα 2-3 ημερών από τον εμβολιασμό. Σπανιότερα μπορεί να εμφανισθεί και ήπιον πυρέτιον (μέχρι 38’C) για ένα 24ωρο μετά τον εμβολιασμό. Ακόμα πιο σπάνια, μυαλγίες , πόνοι στα άκρα και κεφαλαλγία περιορισμένης χρονικής διάρκειας.

Παρεμπιπτόντως όλα τα άτομα άνω των 60 ετών πέραν των αναφερομένων εμβολίων (Γρίπης, Πνευμονιοκόκκου, Έρπητος) μπορούν να κάνουν και μια αναμνηστική δόση του τριπλού εμβολίου Td/Tdap (Τετάνου-Διφθερίτιδας-ακυτταρικό Κοκκύτη).

Σημαντική σημείωση

Λόγω της πανδημίας του SARS Covid 2, επιβάλλεται περισσότερο από κάθε άλλη φορά ο εμβολιασμός όλων των ευπαθών ομάδων με τα παραπάνω εμβόλια διότι η τυχόν προσβολή ενός ατόμου από τον ιό της γρίπης ή τον πνευμονιόκοκκο ή τον ιό έρπητος-ανεμευλογιάς, ιδιαίτερα των ευπαθών ομάδων, ταυτόχρονα με τον κορωνοιό Covid 19, οδηγεί εκ του ασφαλούς σε εξαιρετικά δυσάρεστες και εν πολλοίς ανεπανόρθωτες καταστάσεις.

* Ο ιατρός Ιωάννης  Γ. Γκούβερης είναι

   Ειδικός  Παθολόγος-Αγγειολόγος 

   Μετεκπαιδευθείς στους Υπερήχους – Triplex Αγγείων

   Υπέρταση και Παχυσαρκία. (SCOPE Member)