ΟΜΙΛΙΕΣ
Ομιλία εκφωνηθείσα επί τη κοπή της βασιλόπιτας για το 2026 στον Ραδιοφωνικό Σταθμό της Ιεράς Μητροπόλεως Αργολίδος από τον Σεβασμιώτατο κ. Νεκτάριο.
Ένα σύνθημα και μια προτροπή που ακούγεται τα τελευταία χρόνια είναι «επιστροφή στην παράδοση». Αυτό φανερώνει έναν προβληματισμό κάθε σκεπτόμενου ανθρώπου σχετικά με ποιο τρόπο η παράδοση θα συμβάλλει στην προκοπή μας ως άτομα και ως κοινωνία. Και βέβαια το σύνθημα αυτό παίρνει νόημα και περιεχόμενο, όχι με την αντιγραφική τήρηση των παραδοσιακών αξιών, αλλά με την αναγνώριση και εμπέδωση των καλών τους στοιχείων, που θα μπολιάζονται στο δικό μας πολιτισμό.
Με αφορμή λοιπόν την εορτή των Θεοφανείων, αναλογίζεται κανείς ότι στην σύγχρονη εποχή της ραγδαίας τεχνολογικής εξέλιξης και των έντονων κοινωνικών αλλαγών ο άνθρωπος φαίνεται συχνά να απομακρύνεται από τις ρίζες και τις παραδόσεις του Ο μοντερνισμός με τον δυναμισμό και την έμφαση στο νέο επηρεάζει τον τρόπο ζωής , τις σκέψεις και τις αξίες της κοινωνίας, δημιουργώντας το ερώτημα κατά πόσον οι παραδόσεις εξακολουθούν να έχουν θέση στην καθημερινότητα μας. Ωστόσο ήθη και έθιμα όπως αυτά των Φώτων συνεχίζουν να αποτελούν ζωντανό κομμάτι της πολιτισμικής μας ταυτότητος. Ο αγιασμός των υδάτων και η ρίψη του Σταυρού δεν είναι απλώς θρησκευτικές τελετές αλλά σύμβολα συλλογικής μνήμης και κοινωνικής συνοχής. Μέσα από αυτά ο σύγχρονος άνθρωπος καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στο παλιό και το νέο αναζητώντας τρόπους να διατηρήσει την ταυτότητα του μέσω της παράδοσης χωρίς να αρνείται την πρόοδο. Γιατί ένα λαός χωρίς ταυτότητα είναι ένα αποδιοργανωμένος λαός που περιφέρεται δεξιά και αριστερά χωρίς ξεκάθαρο στόχο Και όσο προχωρούν οι δεκαετίες τόσο πιο αποκομμένες εκπαιδεύονται να είναι οι νέες γενεές που έρχονται.
Η λέξη παράδοση είναι παράγωγο ουσιαστικό του ρήματος «παραδίδωμι» που σημαίνει δίνω στα χέρια κάποιου, εμπιστεύομαι κάτι σε κάποιον. Είναι δηλαδή η παράδοση μια διαδικασία, μια μεταβίβαση – συνήθως προφορική – με την οποία μεταφέρονται από τη μια γενιά στην άλλη ήθη, έθιμα, γνώσεις ή δοξασίες και έτσι διαιωνίζονται. Οι πολιτιστικές αξίες του παρελθόντος, που έδωσαν το ιδιαίτερο χρώμα, που διαμόρφωσαν τα διακριτικά στοιχεία του ελληνικού λαού αποτελούν την ελληνική παράδοση. Οι αξίες αυτές εξακολουθούν και σήμερα να αρδεύουν τον πολιτιστικό μας χώρο και να προσθέτουν στο παρόν στοιχεία από τις εθνικές μας ρίζες. Η παράδοση είναι η αλυσίδα που συνδέει τις γενιές μεταξύ τους. Με την παράδοση χάσμα δεν υπάρχει. Η γενιά μας συνδέεται με τις προηγούμενες αλλά και με εκείνες που θα ρθουν. Συνάμα αποτελεί και προϋπόθεση για την ύπαρξη του πολιτισμού. Γιατί ποτέ ο πολιτισμός μιας γενιάς δε δημιουργείται από το μηδέν. Ριζώνεται στο πολιτισμό των γενιών που πέρασαν. Ένας λαός που έχει ξεχάσει την παράδοση είναι σαν τον άνθρωπο που έχει χάσει το μνημονικό του, που έχει πάθει αμνησία. Ιδιαίτερα σήμερα, που ο βιομηχανικός πολιτισμός έχει μια οικουμενικότητα που καταργεί όλες τις διαδικασίες επιλογής, επιβάλλεται η ένταξη στον οικουμενικό πολιτισμό να συνδυάζεται με τη στερεότητα που εξασφαλίζει η παράδοση, ώστε οι κίνδυνοι της εξαφάνισης στο ευρύτερο σύνολο παραμερίζονται. Μας χρειάζεται , λοιπόν, η παραδοσιακή γνώση, για να κρατήσουμε την ιστορική μας φυσιογνωμία.
Όμως τήρηση της παράδοσης σε όλες τις γραμμές της σημαίνει αποστέωση και οδηγεί στη συντήρηση εξωτερικών τύπων, ενώ πρέπει να παίρνουμε το ζωντανό πνεύμα από την παράδοση και όχι τους κενούς τύπους. Γι’ αυτό για κάθε έθνος δύναμη και συστατικό του στοιχείο είναι και η παράδοση και η δημιουργία.
Όταν μεταξύ παράδοσης και δημιουργίας, συντηρητικότητας και προοδευτικότητας βρεθεί ισορροπία, τότε το έθνος ζει με σταθερότητα, γιατί τότε το παρελθόν επιδρά δημιουργικά στο παρόν. Και η ισορροπία επιτυγχάνεται, όχι με αντιγραφή των παλιών τρόπων, αλλά με δραστηριοποίηση των στοιχείων εκείνων που βοηθούν στην αντιμετώπιση των νέων μορφών της ζωής. Ο νεοέλληνας έχει χρέος να αποκαταστήσει την επαφή του με τις πηγές της νεοελληνικής πνευματικότητας και τις ηθικές αξίες της νέας ελληνικής ζωής. Έτσι θα έχουμε τα δικά μας θεμέλια, τις δικές μας ρίζες, για να μη μιμούμαστε ανόητα, αλλά από την ξένη εμπειρία να μπορούμε να παίρνουμε αυτό που μας ταιριάζει και αυτό που μπορούμε να αφομοιώνουμε γόνιμα.
Οι παραδόσεις κάθε λαού αποτελούν τον πρωταρχικό πυρήνα της δημιουργίας μιας πολιτισμένης κοινωνίας καθώς τα τοπικά έθιμα είναι εκείνα που προσδίδουν την ταυτότητα και τον αυθεντικό χαρακτήρα σε έναν τόπο. Κάπως έτσι οι λαοί δομούν την ιστορία τους και την ασφαλή διατήρηση τους και στις μελλοντικές γενεές Μετά από όλα αυτά γίνεται φανερό ότι αν κάποιος επιθυμούσε να διαλύσει ένα έθνος ο καλλίτερος και πλέον ανώδυνος τρόπος για να το επιτύχει είναι να χτυπήσει αυτό το έθνος στις παραδόσεις και τα έθιμα εκείνα που συνθέτουν την ισχυρή ταυτότητα του, μια ταυτότητα που ενώνει εκατομμύρια κόσμου σε έναν κοινό τρόπο ζωής
Μετά λοιπόν από όλα αυτά γεννάται το ερώτημα, Σε έναν κόσμο που συνεχώς αλλάζει έχουν θέση οι παραδόσεις και τα έθιμα κάθε λαού? Η απάντηση είναι αναμφίβολα ναι καθώς τα ήθη δομούν το συλλογικό ασυνείδητο ενός έθνους ενώ τα έθιμα καταδεικνύουν την μοναδικότητα του και τα ιδιαίτερα γνωρίσματα που έχει. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί η διατήρηση της αυθεντικότητας σε επίπεδο κοινωνίας δημιουργεί πολίτες που σέβονται τον εαυτό του και την φύση γύρω τους. Ένας άνθρωπος που γνωρίζει καλά την ιστορική του ταυτότητα, την σέβεται και την τιμά, είναι ένα άνθρωπος που δύσκολα χειραγωγείται καθώς θυμάται το παρελθόν και συνεπώς μπορεί να προβλέψει και το μέλλον. Φυσικά δεν πρέπει να είμαστε αρνητικοί σε κάθε τι καινούργιο όπως είπαμε προηγούμενα, χρειάζεται όμως προσοχή και περίσκεψη πριν το υιοθετήσουμε. Ναι σε ότι κρύβει αλήθεια και καθαρή πρόθεση αλλά προσοχή και περίσκεψη σε κάθε τι που έρχεται σε σύγκρουση με την αυθεντικότητα μας.
Καθώς τα πάντα αλλάζουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα οι σύγχρονοι ρυθμοί της κοινωνίας συχνά δεν επιτρέπουν την τήρηση όλων των εθίμων του παρελθόντος. Είναι όμως πρωταρχικό καθήκον κάθε σκεπτόμενου ανθρώπου να γνωρίζει και να τιμά τις παραδόσεις αν θέλει να συνεχίσει να υπάρχει και στο μέλλον. Αν βαδίσουμε λοιπόν με την αλήθεια και σε σύνδεση με τον αυθεντικό μας εαυτό τότε θα δώσουμε μια ελπίδα και μια νέα πνοή στο μέλλον της ανθρωπότητας. Γιατί πιστεύουμε ότι παράδοση δεν σημαίνει οπισθοδρόμηση αλλά πηγή γνώσεων, αρχών και αξιών από το παρελθόν για μια σωστή πορεία στο μέλλον.